logo
Konsultacje zostały zakończone.
Zapraszamy do zapoznania się z raportem

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego - tekst główny



Wprowadzenie

Ze względu na specyficzne uwarunkowania historyczne, jak podaje RaportPolska 2030. Wyzwania rozwojowe”[1], kapitał społeczny w Polsce przybiera najczęściej postać kapitału przetrwania i adaptacji, zarówno z uwagi na wyniesione z przeszłości postawy, nawyki, oraz deficyt umiejętności społecznych, jak i niedostatki infrastruktury społecznej (działanie instytucji publicznych, mediów i niedostatek przestrzeni publicznych). Obniża to wykorzystanie potencjału rozwojowego Polski, poprzez niską zdolność do mobilizacji i elastycznego łączenia różnorodnych zasobów, kompetencji i talentów.

Zmiana nawyków i postaw, wzmacnianie umiejętności społecznych, aktywizacja wartości w orientowaniu działań jest bardzo trudna i wymaga „treningu”. Motywacji nie buduje się poprzez apele do rozumu czy poczucia obowiązku, ale w procesie kreowania pozytywnych doświadczeń społecznych w różnych dziedzinach życia społecznego oraz na różnych jego poziomach. Tworzenie kapitału społecznego dokonuje się w rodzinie, szkole, klubie sportowym, zakładzie pracy, na osiedlu, w kontaktach z instytucjami publicznymi itp. – wszędzie tam, gdzie „trenowane” są umiejętności społeczne, gdzie jednostka wkracza w sieć relacji i „ujawnia się” w przestrzeni publicznej. Edukacja obywatelska (rozumiana jako budowanie nawyku i umiejętności angażowania się w sprawy wspólne) w szkole nie może ograniczyć się do lekcji i podręcznika – musi wiązać się ze stworzeniem w polskich szkołach publicznej przestrzeni otwartej na uczniów, rodziców, nauczycieli oraz aktywnym włączeniem szkół w sieci społeczne, dostarczające uczniom (i nie tylko, również rodzicom) pozytywnych doświadczeń obywatelskich (zaangażowanie społeczne, m.in. poprzez wolontariat, partycypacja, wpływ, dostęp do informacji itp.).

Działania służące poprawie tak rozumianego kapitału społecznego stanowią integralną część planu rozwoju Polski. Trzeba przy tym zauważyć, że przygotowanie rządowego dokumentu planistycznego poświęconego w całości rozwojowi kapitału społecznego jest przedsięwzięciem pionierskim. Zakładając, iż jakość kapitału społecznego przekłada się praktycznie na wszystkie obszary ludzkiego działania, pojawia się potrzeba ujęcia horyzontalnego, związanego z koniecznością szerokiej międzysektorowej i międzyresortowej współpracy. Niniejsza strategia jest więc projektem angażującym wiele podmiotów i integrującym ich obszary działania, natomiast koordynatorem prac związanych z przygotowaniem i realizacją strategii jest minister kultury i dziedzictwa narodowego

***

Zdolność do mobilizacji i elastycznego łączenia różnorodnych zasobów, kompetencji i talentów jest głównym czynnikiem rozwoju wszystkich dziedzin oraz poziomów życia społecznego. W sferze gospodarczej oznacza to konieczność zmiany filozofii działania i kultury organizacyjnej. Rozwojowi gospodarczemu regionów i krajów sprzyja[2]otwartość biznesowa i zawodowa, skłonność do kooperacji oraz wchodzenia we wspólne przedsięwzięcia inwestycyjne. Na poziomie mikroekonomicznym, sukcesom i przedsiębiorczości sprzyja odejście od sztywnego podziału zadań na rzecz współdziałania w otwartych sieciach[3]. Również w sferze publicznej rozwój oznacza zmianę kultury działania: przejście od idei zarządzania poprzez podział zadań między relatywnie izolowane, wyspecjalizowane piony funkcjonalne, do otwartej koordynacji i budżetów zadaniowych itp. W sferze społecznej, poszukuje się natomiast dróg wzmocnienia i upodmiotowienia różnego rodzaju społeczności tak, by stały się one zdolne do samoorganizacji, rozwoju i tworzenia dóbr wspólnych.

Przyjęcie, a następnie wdrożenie Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego do 2020 r. ma służyć wzmocnieniu tak rozumianego społecznego kapitału rozwoju w Polsce.

***

Zakres Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego został zdefinioowany w 2009 r. w Planie uporządkowania strategii rozwoju.[4] Struktura dokumentu została zbudowana w oparciu o cztery kluczowe obszary tematyczne dla rozwoju kapitału społecznego w Polsce, zidentyfikowane na etapie przygotowywania strategii. Są to:

  • postawy i kompetencje społeczne,
  • współdziałanie i partycypacja społeczna,
  • komunikacja społeczna,
  • kultura i kreatywność.

 

Dla każdego z czterech obszarów została przeprowadzona szczegółowa diagnoza obecnej sytuacji, wraz ze wskazaniem istoty zachodzących procesów i zjawisk, a także ich uwarunkowań. Diagnoza została przeprowadzona w oparciu o analizę danych zastanych (tzw. desk research), na podstawie których prowadzone było dalsze wnioskowanie na potrzeby strategii.

Podsumowanie ustaleń dla każdej części diagnozy stanowi analiza SWOT. Ocena korelacji, pomiędzy silnymi i słabymi stronami oraz szansami rozwojowymi i zagrożeniami zidentyfikowanymi w danym obszarze, stanowiła punkt wyjścia dla sformułowania wyzwań cząstkowych dla obszaru.

Na tej podstawie została przeprowadzona zbiorcza analiza SWOT dla kapitału społecznego w Polsce, a także zostały sformułowane wyzwania rozwojowe.

Wskazano pięć wyzwań rozwojowych. Pierwsze z nich, posiadające status wyzwania wiodącego, koresponduje z celem głównym strategii. Pozostałe cztery odpowiadają celom operacyjnym SRKS, zbudowanym dla każdego z jej obszarów tematycznych.

Wyzwania cząstkowe, sformułowane dla poszczególnych obszarów strategii, stanowiły istotny punkt odniesienia na etapie formułowania priorytetów i kierunków działania strategii.

Zgodnie z przyjętym porządkiem logicznym dokumentu wyznaczone zostały również wskaźniki dla Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego. Dla celu głównego oraz wskazano jeden wskaźnik główny. Dla każdego z obszarów przedstawiony został jeden wskaźnik kluczowy oraz dwa lub trzy wskaźniki pomocnicze. Przygotowując system wskaźników dla SRKS, przewidziano ich komplementarny układ.

Przedstawioną logikę dokumentu przedstawia poniższy diagram oraz umieszczona za nim tabela prezentująca istotę powiązań między obszarami diagnozy oraz wskazanymi dla nich wyzwaniami, celami, kierunkami działań i wskaźnikami.

 

 

Diagram 1. Logika i struktura Strategii Rozwoju Kapitału społecznego w Polsce

Wprowadzenie

 

 

 

Powiązania pomiędzy obszarami diagnozy, wyzwaniami, celami, kierunkami działań i wskaźnikami.

Wprowadzenie

Obszary diagnozy

Wyzwania dla kapitału społecznego

Wyzwania dla obszaru diagnozy

Cele operacyjne

Priorytety

Kierunki działań

wskaźniki (kluczowe)

Postawy i kompetencje społeczne

Podniesienie poziomu kompetencji sprzyjających rozwojowi kapitału społecznego.

 

1.  Pełna realizacja do 2015 roku podstawy programowej, przygotowanej przez MEN, w zakresie edukacji obywatelskiej, kulturalnej i medialnej, przyczyniająca się do rzeczywistego nabywania postaw i kompetencji społecznych.

2.  Podjęcie współpracy między szkołami, instytucjami społeczno-kulturalnymi, organizacjami pozarządowymi (NGO) i animatorami, mające na celu wspieranie pozaformalnego kształcenia na rzecz edukacji obywatelskiej, kulturalnej i medialnej.

3.  Poprawa systemu kształcenia nauczycieli i podniesienie prestiżu zawodu nauczyciela.

4.  Usprawnienie procesu kształcenia liderów i animatorów społecznych.

Kształtowanie postaw sprzyjających kooperacji kreatywności oraz komunikacji

1.1. Tworzenie warunków dla rozwoju nowoczesnych metod nauczania;

 

1.1.1. Upowszechnianie w systemie edukacji metod nauczania promujących budowanie postaw kooperacji , kreatywności i komunikacji

1.1.2. Kształcenie nauczycieli w zakresie rozwijania kompetencji społecznych wśród uczniów i studentów

1.1.3. Wzmocnienie edukacji obywatelskiej, medialnej i kulturalnej w procesach kształcenia

Liczba aktywnych stowarzyszeń, fundacji, innych organizacji społecznych na 10.000 mieszkańców

1.2. Wspieranie edukacji innej niż formalna ukierunkowanej na kooperację, kreatywność i komunikację

1.2.1. Rozwój kompetencji obywatelskich w uczeniu się innym niż formalne;

1.2.2. Rozwój kompetencji medialnych w uczeniu się innym niż formalne, szczególnie wśród osób w wieku 50+;

1.2.3. Rozwój kompetencji kulturowych w uczeniu się innym niż formalne oraz upowszechnienie różnych form uczestnictwa w kulturze

1.2.4. Rozwijanie kompetencji społecznych liderów i animatorów

Współdziała-nie i partycypacja społeczna

Zwiększenie aktywności i partycypacji społecznej

 

1.    Stworzenie spójnej, kompleksowej polityki państwa w zakresie stymulowania rozwoju i wzmacniania aktywności obywatelskiej w życiu społecznym i publicznym.

2.    Poprawa warunków służących zwiększaniu udziału obywateli w realizacji i kontroli działań administracji publicznej.

3.    Stworzenie podstaw prawno-instytucjonalnych i mechanizmów umożliwiających rozwój dialogu obywatelskiego, ekonomii społecznej oraz poradnictwa prawnego i obywatelskiego.

4.    Niwelowanie różnic w poziomie aktywności obywatelskiej, w szczególności wsparcie aktywności osób wykluczonych społecznie.

Poprawa mechanizmów partycypacji społecznej i wpływu obywateli na życie publiczne

2.1. Wspieranie mechanizmów współpracy instytucji publicznych z obywatelami.

 

2.1.1. Wzmocnienie i upowszechnienie mechanizmów dialogu obywatelskiego

2.1.2. Wspieranie rozwoju partnerstwa i innych form współpracy służących przekazywaniu realizacji zadań publicznych obywatelom

2.1.3. Zwiększenie wykorzystania zasobów lokalnych instytucji publicznych dla rozwijania aktywności obywatelskiej

Frekwencja wyborcza w wyborach samorządowych

1 tura

2.2. Rozwój i wzmacnianie zorganizowanych form aktywności obywatelskiej

2.2.1. Ułatwianie działalności organizacjom obywatelskim

2.2.2. Rozwijanie indywidualnej i korporacyjnej filantropii oraz wolontariatu

2.3. Wzmocnienie integracji i solidarności społecznej

2.3.1. Wspieranie rozwoju przedsiębiorczości społecznej i innych form przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu i zawodowemu

2.3.2. Wspieranie poradnictwa prawnego i obywatelskiego

Komunikacja społeczna

Poprawa komunikacji społecznej wymiany wiedzy

 

1.  Poszerzenie przestrzeni i poprawa mechanizmów aktywnej debaty publicznej.

2.  Stworzenie funkcjonalnego systemu praw autorskich dostosowanego do współczesnych potrzeb.

3.  Poprawa modelu zarządzania mediami publicznymi, pozwalającego na realizację zadań misji publicznej.

4.  Usprawnienie procesu tworzenia i wymiany wiedzy poprzez szerokie udostępnianie treści powstałych ze środków publicznych.

5.  Umożliwianie rozwoju mediów lokalnych i społecznych.

 

Usprawnienie procesów komunikacji społecznej oraz wymiany wiedzy

3.1. Zwiększanie dostępności informacji i poprawa jakości komunikacji w sferze publicznej,

 

3.1.1 Zwiększanie dostępności treści edukacyjnych, naukowych i kulturowych w domenie publicznej

3.1.2. Ochrona własności intelektualnej i stworzenie warunków umożliwiających eksploatację treści w ramach dozwolonego użytku przewidzianego przepisami prawa

3.1.3. Wspieranie mechanizmów samoregulacji i współregulacji w komunikacji społecznej

Odsetek gospodarstw domowych z dostępem do szerokopasmowego Internetu

3.2. Wspieranie mediów w kształtowaniu więzi społecznych i demokracji

3.2.1. Wyznaczanie wysokich standardów jakości treści mediów publicznych

3.2.2. Wspieranie społecznej partycypacji w tworzeniu i upowszechnianiu polskich treści w mediach społecznych i komercyjnych oraz w Internecie;

3.2.3. Wzmacnianie niezależności i pluralizmu mediów oraz wspieranie mediów lokalnych i regionalnych

3.2.4. Zapewnienie powszechnego dostępu do usług medialnych

Kultura i kreatywność

Poprawa wykorzystania potencjału kulturowego i kreatywnego w budowaniu kapitału społecznego

 

1.    Zwiększenie uczestnictwa w kulturze oraz poprawa dostępności do zasobów kultury

2.    Poprawa systemu ochrony zabytków

3.    Wsparcie procesu digitalizacji dziedzictwa.

4.    Rozwój mechanizmów wsparcia i współpracy między różnymi podmiotami i osobami działającymi w sektorze kultury i kreatywności.

5.    Rozwój przemysłów kultury i przemysłów kreatywnych przy jednoczesnym zwiększeniu dywersyfikacji źródeł finansowania.

6.    Budowanie spójnego wizerunku Polski za granicą poprzez promocję dorobku kulturowego

 

Rozwój i efektywne wykorzystanie potencjału kulturowego
i kreatywnego

4.1. Wzmocnienie roli dziedzictwa w budowaniu spójności społecznej;

 

4.1.1.Tworzenie warunków dla wzmacniania tożsamości oraz upowszechniania dorobku kultury na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym.

4.1.2 Ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego oraz krajobrazu kulturowego i przyrodniczego.

4.1.3 Digitalizacja, cyfrowa rekonstrukcja i udostępnianie dziedzictwa kulturowego

Udział wydatków budżetu jednostek samorządu terytorialnego na

kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego w wydatkach

ogółem w %

4.2. Wzmocnienie znaczenia kultury w rozwoju społeczno-gospodarczym.

4.2.1 Zwiększenie udziału podmiotów kultury w życiu społeczno – gospodarczym.

4.2.2. Rozwój infrastruktury kultury i zwiększenie efektywności działania instytucji kultury.

4.2.3. Rozwój systemu wsparcia dla sektora kreatywnego oraz wspieranie przedsiębiorczości w kulturze.

4.2.4. Rozwój kształcenia artystycznego i systemu wspierania talentów.

4.2.5. Wzmocnienie promocji kultury polskiej za granicą.

 

 



[1] Raport przygotowany przez Zespół Doradców Strategicznych Prezesa Rady Ministrów pod redakcją naukową ministra Michała Boniego, czerwiec 2009 roku. Raport stanowi podstawę dla Długookresowej
i Średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju i prezentuje 10 wyzwań rozwojowych dla Polski na najbliższe 20 lat, z których 10. poświęcone jest rozwojowi kapitału społecznego, http://www.polska2030.pl

[2] Odwołanie do Putnama

[3] Tu jakiś przypis do nowoczesnych teorii organizacji, np. Piąta dyscyplina Petera Senge

[4] Plan uporządkowania strategii rozwoju – tekst uwzględniający dokonaną w dniu 10 marca 2010 roku reasumpcję decyzji Rady Ministrów z dnia 24 listopada 2009 roku przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego.



Komentarze

Założenia do opracowania.Ryszard Okoń 02-05-2011
WSTEP opracowania.
Dokument na wyrost jest nazwany strategią. Składa się na to wiele przyczyn drobniejszych i parę kluczowych zagadnień. Co do samego zakresu tego obszernego opracowania, wystarczy skonfrontować się z lekturą tylko jednego artykułu prasowego http://www.polityka.pl/kraj/287610,1,polska-smuta.read aby dostrzec jak duży i istotny zakres opracowania MKiDN wymaga uzupełnień i korekty, aby aspirować do rangi strategii. Sądzę, że w tak poważnym opracowaniu, poszukiwać należy najważniejszych warunków dla odpowiednio rozwiniętego „silnego” kapitału społecznego, który chroni przestrzeń interesów wspólnych. Prezentowana do konsultacji propozycja to opis tylko fragmentu kłopotu związanego z niskim poziomem kapitału społecznego w Polsce. W obecnej skali zaniedbań, to co eksponuje opracowanie, to jest tylko jeden z kłopotów. To co w takiej okazałej formie jest prezentowane to nie są to obecnie problemy wyłącznie pierwszo planowe.
Brakuje w podejściu MKiDN odniesienia do kluczowych elementów. Tym kluczowym problemem, przy tak niskiej zdolności do budowania kapitału społecznego jest jego faktyczna rola regulacyjna. Odpowiedni do potrzeb poziom kapitału społecznego to zdolność godzenia naturalnego konfliktu; interesu prywatnego, (głównego silnika rozwojowego ) z interesami wspólnoty, które tworzą warunki dla przekroczenia cywilizacyjnej bariery dalszego rozwoju Polski. Tajemnica tkwi w podniesieniu zasad społecznych na wyższy poziom organizacji współpracy wszystkich aktywności, co dopiero gwarantuje odpowiednio wysoki poziom kapitału społecznego a nie troska o jakiś jego wybrany fragment.
Te wyrywkowe starania Ministerstwa nie przyniosą więc żadnych efektów, bez podejścia na serio do regulacyjnej roli kapitału społecznego. Konieczne jest uwzględnianie wpływu interesów wspólnotowych na wszelką aktywność człowieka. Poczynając od zachowań osobniczych, stosowania zasad samorządności, przez warunki dla realnego stosowania zasad demokracji w jej instytucjach, po gospodarcze warunki dotyczące np. tworzenia infrastruktury, kończąc na korekcie zasad eksploatacji zasobów przestrzeni publicznej przez obecne media publiczne oraz prywatne. Na czym więc głównie koncentruje się Ministerstwo? Dlaczego tak istotnie zawęża pole opracowania ?
To nie jest strategia, to jest opracowanie pod tytułem:
„Niektóre aspekty budowy kapitału społecznego i plan działań szczególnych z nimi związanych”.
Jeśli to jest wszystko na co „nas” obecnie stać, to trzeba dużo więcej wysiłku aby doprowadzić za jakiś czas do realnych, wymiernych zmian w zakresie poprawy poziomu kapitału społecznego w Polsce.
To opracowanie Ministerstwa wymaga dogłębnej przebudowy, od założeń prezentowanych we wstępie poczynając. Interesem wspólnotowym jest aby dokonać tej potrzebnej korekty, jeśli nie od razu, bo może być to zbyt trudne, to przynamniej założyć potrzebę pilnej rewizji i wskazać powagę regulacyjnej roli kapitału społecznego, czego we wstępie do „Strategii” nie podniesiono w ogóle.

Proszę o zachowanie poufności moich danych personalnych dla wiedzy Ministerstwa.
STANOWISKO OGÓLNOPOLSKIEJ FEDERACJI ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W SPRAWIE PROJEKTU STRATEGII ROZWOJU KAPITAŁU SPOŁECZNEGO - wstępOgólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych 31-05-2011
W imieniu Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych chcielibyśmy wyrazić zadowolenie z przygotowywania przez Rząd tak ważnego dla przyszłości Polski dokumentu. Zdajemy sobie sprawę, że jego opracowanie, a następnie wdrożenie jest wyzwaniem, który będzie wymagał zaangażowania nas wszystkich - administracji rządowej, samorządowej, organizacji pozarządowych i obywateli (w tym ruchu Obywateli Kultury). Dlatego też chcielibyśmy przedstawić swoje opinie i propozycje konkretnych rozwiązań, które naszym zdaniem przyczynią się do lepszego przygotowania dokumentu do przyszłej realizacji. Nasze uwagi dotyczą głównie celu operacyjnego 2 „Poprawa mechanizmów partycypacji społecznej i wpływu obywateli na życie publiczne”, który bezpośrednio dotyczy wszystkich organizacji pozarządowych oraz szeroko rozumianych podmiotów ekonomii społecznej.
OFOP bardzo poważnie podszedł do konsultacji SRKS. W ramach swoich działań (m.in. Programu Reprezentacji NGO, Izby Przedsiębiorstw Społecznych, działań w ramach ruchu Obywateli Kultury) uczestniczył, na zaproszenie MKiDN, w spotkaniach konsultacyjnych i inicjował dyskusje nie tylko wewnątrzorganizacyjne, ale i dla szerszych odbiorców. Działania OFOP-u związane z pracami nad Strategią Rozwoju Kapitału Społecznego:
21 kwietnia 2010 - OFOP wydał oświadczenie (http://wiadomosci.ngo.pl/wiadomosci/543120.html) o konieczności zmiany trybu i formy prac nad tworzeniem Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego. Przede wszystkim podkreślono konieczność poszerzenia listy instytucji pracujących nad SRKS
i realnego włączenia w te prace trzeciego sektora. Ponadto OFOP postulował o wprowadzenie przejrzystych zasad dla procesu dalszych działań
w ramach rozwoju Strategii. W efekcie 30 kwietnia w siedzibie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, z inicjatywy Wiceminister Moniki Smoleń, odbyło się spotkanie przedstawicieli OFOP-u z przedstawicielami Ministerstwa;
19 maja 2010 – spotkanie konsultacyjne z organizacjami pozarządowymi zaproszonymi przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
w jego siedzibie, na którym przedstawiciele resortu zaprezentowali wstępne cele i założenia dla roboczego projektu;
8 lipca 2010 - w ramach X posiedzenia prowadzonej przez OFOP Grupy Roboczej ds. Społeczeństwa Obywatelskiego przy Komitecie Koordynacyjnym NSRO, odbyła się dyskusja m.in. z przewodniczącą zespołu roboczego Społeczeństwo Obywatelskie z Ministerstwa Kultury
i Dziedzictwa Narodowego, dotyczącą ogólnych założeń Strategii. Spotkanie zakończyło się deklaracją Ministerstwa na temat dalszej współpracy przy rozwijaniu dokumentu strategicznego;
13 stycznia 2011 - na XIII posiedzeniu GRSO zostały przedstawione przez przedstawicielki Ministerstwa informacje nt. stanu prac i udziału organizacji społecznych i obywatelskich w przygotowywaniu Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego. OFOP zgłosił uwagi dotyczące terminu i formy rozpoczęcia konsultacji z organizacjami pozarządowymi oraz odnoszące się do zbytniego akcentowania w Strategii zmian legislacyjnych, kosztem skupienia się na realnych działaniach i wykorzystaniu istniejących już możliwości;
6 maja 2011 – odbyło się robocze spotkanie w ramach Stołecznego Centrum Współpracy Obywatelskiej, na którym OFOP przedstawił problemy
w założeniach Strategii Kapitału Społecznego w obszarze celu drugiego SRKS dotyczące dialogu obywatelskiego;
10 maja 2011 – udział przedstawicieli OFOP-u w konferencji MKDiN, w której Ministerstwo przedstawiło projekt Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego;
19-20 maja 2011 - w ramach prac Izby Przedsiębiorstw Społecznych prowadzonej przez OFOP przygotowane zostały uwagi do obszaru wspierania ekonomii społecznej;
20 maja 2011 – odbyło się spotkanie konsultacyjne organizowane przez MKDiN i MPiPS, poświęcone II obszarowi Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego: Współdziałanie i partycypacja społeczna. Przedstawiciele OFOP-u dokonali wstępnego przedstawienia wypracowanych dotychczas uwag oraz wzięli udział w dyskusji z innymi reprezentantami organizacji pozarządowych i partnerów społecznych.
1. Uwagi ogólne
Pozytywnie oceniamy przyjętą definicję kapitału społecznego, jakkolwiek jest ona nieco odmienna od tej zawartej w Raporcie „Polska 2030”. Wydaje się, że uwzględniając punkt widzenia szeroko rozumianych organizacji społeczeństwa obywatelskiego logicznie i kompleksowo oddaje treść pojęcia. Wydaje się jednak, że część ogólnych założeń dotyczących Strategii wymaga doprecyzowania lub korekty.
Ograniczenie obszarów działania strategii uzasadnione tajemniczym „kluczem rozwoju społecznego” oraz „akceptacją partnerów”, nie poparte żadnym logicznym wywodem, ani odwołaniem do wyników badań – przekreśla horyzontalny charakter strategii. Staje się ona de facto sektorową strategią rozwoju kultury z akcentem edukacji obywatelskiej.
Cel główny strategii: Wzmocnienie udziału kapitału społecznego w rozwoju społeczno-gospodarczym sformułowany jest niepoprawnie. Kapitał społeczny nie jest bytem fizycznym, ani prawnym, więc nie może mieć udziału w rozwoju. W procesach rozwojowych kapitał społeczny pełni rolę katalizatora – wpływa na tempo rozwoju nie biorąc w nim udziału. Poprawne sformułowanie mogłoby brzmieć np.: „Zwiększenie efektywności rozwojowej poprzez wzrost kapitału społecznego”.
Odnośnie szczegółów redakcyjnych: konieczne jest uporządkowanie nomenklatury i zamieszczenie słownika znaczeń używanych terminów. W obecnym tekście spotyka się sporo terminów specjalistycznych, niestosownych w powszechnym języku (potencjał kapitału społecznego, komunikatywność, kreatywność, edukacja formalna, nieformalna, pozaformalna, dialog społeczny, dialog obywatelski, działania społeczne, działania obywatelskie itp.). Niektóre terminy jak np. „kompetencje” używane są w różnych znaczeniach:
W przypisie 36 na str. 34 „kompetencje są definiowane (...) jako połączenie wiedzy, umiejętności i postaw odpowiednio do sytuacji” za Zaleceniem Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006, a w wielu miejscach tekstu pojawia się zbitka „postawy i kompetencje” wskazująca na inną wartość znaczeniową „kompetencji”, nigdzie precyzyjnie nie określoną.