logo
Konsultacje zostały zakończone.
Zapraszamy do zapoznania się z raportem

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego - tekst główny



V. System realizacji Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego

1. Założenia systemu realizacji SRKS

System realizacji Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego stanowi element krajowego systemu zarządzania rozwojem, wdrażanego zgodnie z dokumentem Założenia systemu zarządzania rozwojem Polski, przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 27 kwietnia 2009 roku. W efekcie, konstrukcja tego systemu uwarunkowana jest zasadami, regułami i wymogami określonymi w stosunku do całości krajowego systemu zarządzania rozwojem, a także wyznaczającymi ogólne standardy właściwej organizacji procesów programowania, monitorowania i ewaluacji[1].

W systemie zarządzania rozwojem Polski strategia rozwoju kapitału społecznego, jako polityka o charakterze horyzontalnym, polega na integracji rozproszonych działań w ramach jednej strategii. W związku z tym, system realizacji tej polityki musi być tak skonstruowany, by zapewniać spójność krajowych polityk publicznych. System ten powinien również tworzyć warunki dla włączenia działań rozwojowych (podejmowanych przez różne podmioty publiczne i niepubliczne) w realizację wspólnych celów dla zwiększenia efektywności i skuteczności interwencji państwa, ukierunkowanej na rozwój kapitału społecznego.

W związku z horyzontalnym charakterem strategii rozwoju kapitału społecznego, w system jej realizacji zaangażowanych jest wiele podmiotów, które działają autonomicznie . Taka sytuacja wymaga wzmocnienia mechanizmów koordynacji horyzontalnej między podmiotami odpowiedzialnymi za realizację SRKS. Podstawa pożądanego modelu wzajemnych relacji opiera się na współpracy i współodpowiedzialności za osiągane wyniki. Służyć temu będzie zorganizowanie procesów programowania, monitorowania strategicznego i ewaluacji w ramach otwartej metody koordynacji. Metoda ta respektuje niezależność poszczególnych podmiotów w realizacji ich ustawowych zadań. Towarzyszyć temu powinien sprawny system monitorowania na poziomie operacyjnym, działający zgodnie z założeniami i standardami określonymi dla systemu zarządzania rozwojem kraju. W systemie tym jest zapewniony stały dostęp do rzetelnych informacji.

System realizacji Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego został opracowany na podstawie następujących założeń i zasad mających na celu stworzenie warunków dla sprawnej i efektywnej realizacji polityki rozwoju kapitału społecznego:

  • zapewnienie synergii polityk publicznych w sferze rozwoju kapitału społecznego przez ukierunkowanie rozproszonych działań na osiąganie wspólnych celów;
  • wzmocnienie mechanizmów horyzontalnej koordynacji w celu zapewnienia komplementarności i spójności działań realizowanych w sferze rozwoju kapitału społecznego przez różne podmioty publiczne, w tym w szczególności przez resorty bezpośrednio zaangażowane w przygotowanie i realizację strategii;
  • poszanowanie autonomii podmiotów uczestniczących w działaniach na rzecz polityki rozwoju kapitału społecznego, poprzez oparcie relacji między podmiotami bezpośrednio zaangażowanymi w realizację SRKS na otwartej metodzie koordynacji, w procesach programowania, monitorowania i ewaluacji;
  • wzmocnienie roli ministra właściwego do spraw kultury i dziedzictwa narodowego w systemie realizacji SRKS jako koordynatora realizacji strategii odpowiedzialnego za koordynowanie prac nad przygotowaniem strategii i instrumentów służących jej realizacji oraz za czuwanie nad prawidłowym przebiegiem działań rozwojowych w obszarze objętym strategią w dążeniu do osiągania wyznaczonych w SRKS celów rozwojowych;
  • realizacja SRKS z poszanowaniem zasady partnerstwa przez wzmacnianie mechanizmów współpracy, wymiany doświadczeń i opinii między wszystkimi podmiotami działającymi na rzecz rozwoju kapitału społecznego.

2. Podmioty zaangażowane w realizację SRKS

W realizację SRKS zaangażowane są podmioty publiczne i niepubliczne, których działania mają zróżnicowane znaczenie dla powodzenia polityki rozwoju kapitału społecznego.

Przewiduje się następujące etapy współpracy między tymi podmiotami:

  • Etap programowania
  • Etap strategicznego monitorowania
  • Etap ewaluacji
  • Etap podejmowania działań zaradczych (w oparciu o wyniki etapu drugiego i trzeciego).

 

Podmioty te pełnią różną rolę w systemie realizacji SRKS ze względu na ich umocowanie kompetencyjne w systemie zarządzania rozwojem kraju:

  • podmioty o znaczeniu strategicznym dla zarządzania rozwojem kraju:
    1. prezes Rady Ministrów/Rada Ministrów/Kancelaria Prezesa Rady Ministrów;
    2. minister właściwy ds. rozwoju regionalnego.
  • podmiot o znaczeniu strategicznym dla realizacji SRKS
    1. minister właściwy ds. kultury i dziedzictwa narodowego.
  • podmioty bezpośrednio odpowiedzialne za przygotowanie i realizację SRKS:
    1. minister właściwy ds. kultury i dziedzictwa narodowego,
    2. minister właściwy ds. edukacji narodowej,
    3. minister właściwy ds. nauki i szkolnictwa wyższego,
    4. minister właściwy ds. pracy i polityki społecznej,
    5. inni ministrowie w takim zakresie, w jakim ich działania wpisują się w SRKS lub je uzupełniają.
  • podmioty współuczestniczące i wspierające realizację SRKS:
    1. jednostki samorządu terytorialnego i ich związki,
    2. organizacje pozarządowe,
    3. osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego,
    4. spółdzielnie socjalne, spółdzielnie pracy, spółdzielnie inwalidów i niewidomych,
    5. centra integracji społecznej, kluby integracji społecznej, zakłady aktywności zawodowej, warsztaty terapii zajęciowej,
    6. spółki akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz kluby sportowe
    7. będące spółkami działającymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. Nr 127, poz. 857 i Nr 151, poz. 1014), które nie działają w celu osiągnięcia zysku, przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych oraz nie przeznaczają zysku do podziału między swoich członków, udziałowców, akcjonariuszy i pracowników,
    8. środowiska akademickie,
    9. media,
    10. regulatorzy (Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji – KRRiT, Urząd Komunikacji Elektronicznej – UKE itp.),
    11. Rzecznik Praw Obywatelskich,
    12. podmioty gospodarcze.

2.1 Prezes Rady Ministrów/Rada Ministrów/Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Podejmowanie najważniejszych decyzji w zakresie zarządzania strategicznego i zatwierdzanie celów strategicznych państwa należy do Rady Ministrów (RM). Bezpośredni nadzór nad zarządzaniem rozwojem kraju, w tym nad zapewnieniem koordynacji działań ukierunkowanych na rozwój kapitału społecznego, pełni prezes RM, m.in. przez:

  • kierowanie pracami Komitetu Koordynacyjnego ds. Polityki Rozwoju[2] (KK PR), jako organu opiniodawczo-doradczego usytuowanego w Kancelarii Prezesa RM;
  • koordynację przygotowania i uzgadniania projektu długookresowej strategii rozwoju kraju i innych dokumentów o charakterze strategicznym.

Kancelaria Prezesa RM oraz Zespół Doradców Strategicznych prezesa RM, zapewniający obsługę prezesa RM, realizuje następujące zadania w zakresie strategicznego zarządzania rozwojem:

  • określanie potrzeb i inicjowanie najważniejszych działań programowych, w szczególności w perspektywie długookresowej;
  • ocena efektów powstałych w wyniku zastosowania standardów metodologicznych, merytorycznych i procedur organizacyjnych procesu programowania rozwoju kraju;
  • egzekwowanie zgodności wybranych inicjatyw regulacyjnych z celami strategicznego rozwoju kraju sformułowanymi w dokumentach strategicznych.

W ramach realizacji funkcji strategicznego zarządzania rozwojem kraju Rada Ministrów odpowiada w szczególności za:

  • przyjęcie dokumentów o charakterze strategicznym – długo- i średniookresowym, w tym Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego;

 

2. 2. Minister właściwy ds. rozwoju regionalnego/Ministerstwo Rozwoju Regionalnego

Minister właściwy ds. rozwoju regionalnego odpowiada za :

  • monitorowanie działania administracji na szczeblu krajowym i regionalnym w zakresie 9 strategii zintegrowanych
  • opracowanie, we współpracy z ministerstwami sektorowymi, minimalne standardy dostępu dla poszczególnych kategorii usług publicznych,
  • czuwanie nad właściwym przebiegiem realizacji 9 strategii zintegrowanych, w tym SRKS
  • dokonywanie oceny skuteczności i efektywności realizowanych działań prorozwojowych oraz koordynację procesu ewaluacji na poziomie krajowym i regionalnym.

 

2.3 Minister właściwy ds. kultury i dziedzictwa narodowego/Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Minister właściwy ds. kultury i dziedzictwa narodowego oraz obsługujące go ministerstwo pełni rolę koordynatora w sferze polityki rozwoju kapitału społecznego, odpowiedzialnego za powodzenie realizacji SRKS przez podejmowanie działań w następujących obszarach:

  1. koordynowanie działań mających istotny wpływ na rozwój kapitału społecznego;
  2. współpraca (z podmiotami odpowiedzialnymi bezpośrednio za poszczególne działania w ramach SRKS) w zakresie programowania i realizacji działań rozwojowych w sferze rozwoju kapitału społecznego na poziomie krajowym;
  3. monitorowanie i ewaluacja działań rozwojowych; w uzasadnionych przypadkach, na podstawie wyników ewaluacji, wnioskowanie o dokonanie korekty Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego;
  4. uczestniczenie w przygotowaniu wieloletnich planów finansowych państwa i budżetu w układzie zadaniowym w zakresie środków na realizację SRKS.

Minister właściwy ds. kultury i dziedzictwa narodowego i ministerstwo go obsługujące stanowi ośrodek koordynujący działania w sferze rozwoju kapitału społecznego na poziomie krajowym. W tym zakresie wykonuje on zadania związane z koordynacją wszystkich działań mających istotny wpływ na rozwój kapitału społecznego dla osiągnięcia celów wyznaczonych w SRKS.

2.4. Ministerstwa

Poszczególne resorty w różnym stopniu uczestniczą w procesach przygotowania i realizacji SRKS. Część ministerstw ze względu na swoje kompetencje w sferze kapitału społecznego jest bezpośrednio zaangażowana w procesy przygotowania i realizacji SRKS. Ministerstwa te wraz z MKiDN odpowiadają za powodzenie strategii. Ministrowie ci współpracują z ministrem właściwym ds. kultury i dziedzictwa narodowego w szczególności w zakresie zapewnienia komplementarności oraz synergii działań programowych i realizacyjnych. Elementem tej współpracy jest również ocena postępów w realizacji celów wynikających z polityk publicznych prowadzonych przez tych ministrów na rzecz rozwoju kapitału społecznego w obszarze:

  • postaw i kompetencji społecznych – minister kultury i dziedzictwa narodowego współpracuje w szczególności z ministrem edukacji narodowej, ministrem nauki i szkolnictwa wyższego, ministrem sportu i turystyki oraz ministrem rolnictwa i rozwoju wsi;
  • współdziałania i partycypacji społecznej – minister kultury i dziedzictwa narodowego współpracuje w szczególności z ministrem pracy i polityki społecznej, ministrem spraw wewnętrznych i administracji, ministrem gospodarki oraz ministrem rozwoju regionalnego;
  • komunikacji społecznej – minister kultury i dziedzictwa narodowego współpracuje w szczególności z ministrem nauki i szkolnictwa wyższego oraz ministrem infrastruktury (w realizację działań zaangażowane są również KRRiT i UKE);
  • kultury i kreatywności – minister kultury i dziedzictwa narodowego podejmuje działania w porozumieniu z ministrem nauki i szkolnictwa wyższego, ministrem gospodarki, ministrem spraw zagranicznych, ministrem sportu i turystyki, ministrem środowiska, ministrem rozwoju regionalnego oraz ministrem rolnictwa i rozwoju wsi.
  • opracowywanie wkładów do rocznych raportów na temat postępów realizacji zadań bieżących leżących w zakresie kompetencji poszczególnych resortów , które stanowić będą elementy składowe raportu MKiDN przekazywanego do MRR jako wkład do raportu z realizacji Planu Działania do ŚSRK.

Inne resorty współuczestniczą lub wspierają działania na rzecz realizacji SRKS przez podejmowanie komplementarnych lub warunkujących się działań w ramach innych strategii i programów rozwoju oraz przez inicjowanie przedsięwzięć istotnych z punktu widzenia polityki rozwoju kapitału społecznego i jej systemu realizacji (np. powołanie przez MRR Krajowego Forum Terytorialnego).

2.5 Samorząd terytorialny

Jednostki samorządu terytorialnego (regionalne, powiatowe, gminne) w istotny sposób wspierają rozwój kapitału społecznego przez działania realizowane na różnych poziomach terytorialnego podziału państwa. Działania te nakierowane są na tworzenie warunków dla rozwoju kapitału społecznego, m.in. przez stymulowanie i wspieranie inicjatyw regionalnych i lokalnych w tym obszarze podejmowanych przez partnerów, budowanie platform współpracy z partnerami, realizację własnych projektów nastawionych na wspieranie rozwoju kapitału społecznego oraz konsultowanie planowanych działań z partnerami działającymi na rzecz rozwoju społecznego w danym województwie W ramach wskazanych działań jednostki te mogą podejmować starania na rzecz włączenia własnych inicjatyw w realizację celów SRKS przez ujęcie w swoich dokumentach strategicznych i operacyjnych projektów, których realizacja przyczynia się do tworzenia warunków dla rozwoju kapitału społecznego.

Samorząd terytorialny również może aktywnie uczestniczyć w procesach zarządzania rozwojem kraju przez udział w konsultacjach dokumentów strategicznych i wdrożeniowych, w tym SRKS i programów służących jej realizacji, a także opiniowanie rozwiązań i przedstawianie propozycji usprawnień w zakresie polityki rozwoju, w tym polityki rozwoju kapitału społecznego.

7.2.6. Partnerzy działający na rzecz rozwoju kapitału społecznego

W system realizacji SRKS zaangażowane powinno być jak najszersze spektrum partnerów publicznych i niepublicznych, przyczyniających się do tworzenia warunków dla rozwoju kapitału społecznego na różnych poziomach zarządzania rozwojem kraju, jak i bezpośrednio zaangażowanych w samą realizację SRKS na etapie konsultacji strategii, jej wdrażania, monitorowania i oceny.

Udział partnerów na wszystkich etapach procesów związanych z planowaniem i realizowaniem działań w sferze rozwoju kapitału społecznego zapewnia skuteczność i efektywność tych procesów przez budowanie szerokiego wsparcia społecznego i zaufania między podmiotami publicznymi i ich partnerami. Partnerzy mogą być włączani w dyskusję strategiczną, prowadzoną na poziomie krajowym, na temat zasad, celów i przyszłych kierunków rozwoju. Partnerzy przyczyniają się do właściwego wyznaczenia celów i priorytetów w sferze rozwoju kapitału społecznego przez uczestniczenie w procesach programowania, w tym przede wszystkim przez aktywny udział w konsultacjach SRKS i programów służących jej wdrażaniu. Ponadto, partnerzy mogą znacząco wpływać na efekty polityki rozwoju kapitału społecznego przez zaangażowanie się w przebieg procesów związanych z realizacją polityki rozwoju społecznego, tj. monitorowania, ewaluacji, komunikowania i promocji oraz przez bezpośredni udział we wdrażaniu projektów nastawionych na osiąganie celów rozwoju kapitału społecznego.

Rola wymienionych partnerów, dla osiągnięcia celów rozwojowych w sferze kapitału społecznego jest niezmiernie ważna. Wykorzystanie ich wiedzy, doświadczenia i praktyk również jako wykonawców zadań SRKS staje się warunkiem koniecznym dla powodzenia realizacji SRKS.

W celu zapewnienia praktycznej realizacji zasady partnerstwa poprawie ulegną procesy informowania o postępach w realizacji strategicznych celów SRKS, umożliwiając partnerom własną ocenę skuteczności, gospodarności i legalności działania głównych podmiotów publicznych, odpowiedzialnych za rozwój kapitału społecznego.

3. Mechanizmy koordynacji horyzontalnej

Biorąc pod uwagę założenia systemu zarządzania rozwojem kraju, koordynacja sfery rozwoju kapitału społecznego wymaga podjęcia działań na dwóch poziomach:

  • koordynacja na poziomie strategicznym służąca zapewnieniu spójności i komplementarności działań podejmowanych w ramach dziewięciu strategii zintegrowanych i ich instrumentów wdrożeniowych, realizowana na forum Komitetu Koordynacyjnego ds. Polityki Rozwoju;
  • koordynacja na poziomie operacyjnym służąca zapewnieniu spójności i komplementarności działań podejmowanych przez podmioty bezpośrednio odpowiedzialne za realizację SRKS (odpowiednie resorty wskazane w podrozdziale: Podmioty zaangażowane w realizację SRKS), realizowana na forum Komitetu Sterującego/Monitorującego SRKS, zespołów wykonawczych PR/PO oraz komitetów monitorujących realizację programów operacyjnych.

Na poziomie programów rozwoju i programów operacyjnych, służących realizacji SRKS, zostaną powołane zespoły wykonawcze PR/PO przez resorty odpowiedzialne za przygotowanie i zarządzanie tymi programami. W spotkaniach zespołów uczestniczyć będzie przedstawiciel ministra właściwego ds. rozwoju regionalnego.

W procesie koordynacji wykorzystane mogą być również komitety monitorujące programy operacyjne (KM PO), w takim zakresie, w jakim programy te przyczyniają się do realizacji SRKS. W tym przypadku, w spotkaniach KM PO, na których omawiane są sprawy związane z rozwojem kapitału społecznego powinien być obecny przedstawiciel ministra właściwego ds. kultury i dziedzictwa narodowego. KM PO powinien przekazywać do zespołu wykonawczego danego PO wszelkie informacje dotyczące wdrażania priorytetów/działań PO służących realizacji SRKS, w tym roczne informacje na temat wdrażania PO[3]. Jeśli KM danego PO w pełni realizuje zadania zespołu wykonawczego, może występować jako zespół wykonawczy. W tym przypadku nie następuje powołanie zespołu dla danego PO przez resort zarządzający tym programem.

Rysunek 2. Instytucje służące koordynacji i monitorowaniu realizacji SRKS

V. System realizacji Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego

Źródło: opracowanie własne

4. Monitorowanie i ewaluacja w systemie realizacji SRKS

 

4.1. Monitorowanie realizacji SRKS[4]

Monitorowanie realizacji SRKS jest elementem systemu monitorowania polityk rozwoju, więc jest on zgodny z Założeniami systemu zarządzania rozwojem kraju. System monitorowania realizacji SRKS powinien spełniać następujące standardy, pozwalające na sprawne i efektywne przeprowadzenie procesu monitorowania:

  • monitorowanie odbywa się na podstawie sprawozdawczości realizowanej na wszystkich poziomach wdrażania strategii;
  • sprawozdawczość realizowana jest terminowo i cyklicznie (ze względu na obowiązek przygotowania rocznych raportów, oznacza to co najmniej roczny tryb przekazywania raportów na temat postępów w osiąganiu celów SRKS do ministra właściwego ds. kultury i dziedzictwa narodowego).

Realizacja strategii podlega procesowi strategicznego monitorowania poprzez wprowadzenie dla wszystkich podmiotów zaangażowanych w realizację strategii obowiązku sprawozdawczego w formie rocznych sprawozdań na temat postępów realizacji działań w ramach SRKS.

Poszczególne resorty przekazują do MKiDN sprawozdania za miniony rok z realizacji programów rozwoju i programów operacyjnych określonych w planie działania SRKS[5]. Minister właściwy ds. kultury i dziedzictwa narodowego może wystąpić o uzupełnienia sprawozdań. Posłużą one do opracowania rocznego raportu z Planu Działań realizacji SRKS przez ministra właściwego ds. kultury i dziedzictwa narodowego. Wyniki tego raportu będą omawiane na Komitecie Monitorującym SRKS, a następnie przekazywane do ministra właściwego ds. rozwoju regionalnego, jako wkład MKiDN do sprawozdania z realizacji Planu Działania do ŚSRK.

Raport służyć ma ocenie postępów w realizacji celów SRKS i w identyfikowaniu problemów związanych z realizacją SRKS oraz stanowić podstawę do podejmowania działań o charakterze operacyjnym.

Roczne raporty z Planu Działań w ramach realizacji SRKS stanowią część całego systemu monitorowania stopnia wdrażania DSRK, ŚSRK i 9 strategii zintegrowanych. Zgodnie z tym, co 3 lata raporty te będą podstawą do przygotowania wkładu jaki minister właściwy ds. kultury i dziedzictwa narodowego jest zobowiązany przygotować do raportu o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym i przestrzennym, przygotowywanego przez ministra właściwego ds. rozwoju regionalnego.

System monitorowania ma służyć wspomaganiu dyskusji na temat efektywności mechanizmów wykonawczych strategii rozwoju kapitału społecznego wśród podmiotów zaangażowanych w jej realizację. Celem dyskusji jest wskazanie najlepszych praktyk i wzorców, wymiana doświadczeń i porównanie efektów wdrażania SRKS.

W przypadku, gdy raport ujawni istotne problemy związane z wdrażaniem strategii, których rozwiązanie napotka na trudności na poziomie Komitetu Monitorującego SRKS, wnioski z raportu zostaną przedstawione przez ministra właściwego ds. kultury i dziedzictwa narodowego Komitetowi Koordynacyjnemu ds. Polityk Rozwoju. Dyskusja na forum KK PR powinna pozwolić na wypracowywanie i zadecydowanie o zmianach w funkcjonowaniu mechanizmów zapewniających realizację SRKS. Aktualizacja SRKS będzie dokonywana po uzgodnieniu propozycji zmian w SRKS oraz w oparciu o wnioski wypływające z raportu o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym oraz przestrzennym przygotowywanym co 3 lata przez MRR.

 

Ze względu na przyjmowanie nowej perspektywy finansowej UE konieczne będzie zaktualizowanie SRKS w roku 2013. System realizacji SRKS dopasowany zostanie do nowego okresu programowania UE, a więc przypadnie na lata 2014-2020.


Rysunek 3. System raportowania SRKS

V. System realizacji Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego


Źródło: Opracowanie własne

*badania jakościowe zostaną przeprowadzone w ścisłej współpracy z resortami bezpośrednio zaangażowanymi w realizację SRKS jeśli zostaną pozyskane na ten cel wystarczające środki poza budżetem podstawowym SRKS

Badania społeczne dotyczące kapitału społecznego powinny być stałym elementem o kluczowym znaczeniu dla prawidłowego interpretowania wyników monitoringu i ewaluacji strategii. Przede wszystkim ich wyniki będą kontekstem do interpretacji wskaźników stosowanych do monitoringu wdrażania strategii. Wyniki stałych badań oparte głównie na analizach jakościowych będą przybliżały do poszukiwania trwałych powiązań pomiędzy działaniami wynikającymi ze strategii i zmianą społeczną jak i będą pokazywały i objaśniały nowe zjawiska wpływające na stan „kapitału społecznego”. Waga prowadzenia takich stałych badań wynika ze specyfiki kapitału społecznego, który nie jest faktem materialnym, a jedynie pojęciem teoretycznym, i z tego też względu zaobserwować go możemy jedynie poprzez mierzenie efektów jego współdziałania z innymi zjawiskami społecznymi.

4.2. Ewaluacja realizacji SRKS

Równocześnie z procesem monitorowania realizowane będą działania ewaluacyjne. Ewaluacja realizacji SRKS przebiegać będzie zgodnie z zapisami dokumentu Założenia systemu zarządzania rozwojem Polski oraz standardów opracowanych dla urzeczywistnienia sprawnego funkcjonowania tego systemu. W ewaluacji SRKS uczestniczą wszystkie resorty bezpośrednio zaangażowane w przygotowanie i realizację strategii przy zachowaniu koordynacyjnej roli ministra właściwego ds. kultury i dziedzictwa narodowego. Rolą MKiDN w zakresie ewaluacji jest koordynacja realizacji badań ewaluacyjnych oraz dostarczających rekomendacji dotyczących efektywnej i skutecznej realizacji polityki rozwoju kapitału społecznego.

Koordynacja procesu ewaluacji przebiegać będzie przez przygotowanie planu ewaluacji na okres obowiązywania strategii. Plan podlega uzgodnieniom z poszczególnymi resortami na forum Komitetu Monitorującego SRKS. Ze względu na horyzontalny charakter strategii objawiający się m.in. tym, że cele strategii realizowane są przez działania należące do kompetencji różnych resortów, plan będzie obejmował listę ewaluacji o charakterze przekrojowym, w których przeprowadzeniu uczestniczyć powinny wszystkie resorty zaangażowane w realizację strategii.[6] Plan ewaluacji oprócz ewaluacji o charakterze przekrojowym może obejmować ewaluacje, których przeprowadzenie jest planowane przez poszczególne resorty, (np. ewaluacje programów operacyjnych/programów rozwoju).

Współodpowiedzialność za organizację procesu ewaluacji oznacza partycypację w kosztach realizacji badań społecznych przewidzianych w planie ewaluacji w wysokości odpowiadającej wkładowi danego resortu w realizację strategii. W związku z powyższym, minister właściwy ds. kultury i dziedzictwa narodowego oraz pozostałe podmioty bezpośrednio zaangażowane w realizację SRKS (resorty wymienione w podrozdziale: Podmioty zaangażowane w realizację SRKS) będą ustalać wkład finansowy poszczególnych resortów, przy założeniu, ze ewaluacja powinna odbywać się przynajmniej co 4 lata. Podstawą do przekazania środków będzie porozumienie finansowe podpisywane między ministrem właściwym ds. kultury i dziedzictwa narodowego a poszczególnymi resortami. Z tych środków realizowane będą przede wszystkim ewaluacja ex ante, ewaluacja średniookresowa (mid-term) – w trakcie okresu obowiązywania strategii stanowiąca główną podstawę (oprócz wyników procesu monitorowania i innych ewaluacji) do opracowania raportu na temat rozwoju kapitału społecznego w Polsce – i ewaluacja na zakończenie okresu realizacji strategii (ex-post).

W celu zwiększenia efektywności i skuteczności działań w sferze rozwoju kapitału społecznego minister ds. kultury i dziedzictwa narodowego powinien otrzymywać wszelkie informacje (od różnych podmiotów publicznych i niepublicznych, w tym z obserwatoriów rozwoju terytorialnego) mogące mieć wpływ na usprawnienie procesów realizacyjnych SRKS, w tym przeprowadzone analizy strategiczne dotyczące aktualnej sytuacji, trendów rozwojowych, prognozy zmian społeczno-gospodarczych, wyniki prac diagnostycznych, scenariusze dla przyszłości i informacje dotyczące postępu realizacji polityk rozwoju.

5. Instrumenty wdrożeniowe służące realizacji SRKS

Ze względu na różnorodność instrumentów, służących wdrażaniu SRKS, i ich rozproszeniu między sfery kompetencji różnych resortów niezbędna jest ich właściwa koordynacja.

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego realizowana jest za pomocą czterech kategorii instrumentów wdrożeniowych, stanowiących podstawę dla systemu zarządzania planem działań do SRKS - opracowanym przez MKiDN, we współpracy ze wszystkimi podmiotami odpowiedzialnymi za przygotowanie i realizację strategii.

Relacje pomiędzy kategoriami instrumentów pozwolą na precyzyjne rozłożenie w czasie sekwencji prac w układzie wertykalnym tj. w danym obszarze. Zastosowanie tych samych kategorii instrumentów i ich pochodnych we wszystkich obszarach strategii pozwoli również na strategiczne zaplanowanie prac w układzie horyzontalnym.

Rysunek 4. Kategorie instrumentów wdrożeniowych SRKS

Kategorie instrumentów

Typy instrumentów

Forma instrumentu

Regulacyjne

legislacyjne

ustawy, rozporządzenia i inne akty prawne

nadzorcze

schematy i procedury działania, tworzenie procedur, standardów (działalność RPO, Komisji Prawa Autorskiego, UKE, KRRiT)

Systemowe

monitoringowe

wskaźniki, zestawienia

ewaluacyjne

raporty ewaluacyjne, wykorzystanie wyników ewaluacji w procesach decyzyjnych

Koordynacyjne

programowe

programy, plany

Informacyjno-edukacyjne

kampanie informacyjne, akcje promocyjne m.in. konferencje, seminaria, debaty, eksperymenty społeczne, badania, publikacje

Finansowe

inwestycyjne

granty inwestycyjne

celowe

granty ( projekty systemowe, projekty indywidualne), stypendia, staże

kapitałowe

granty kapitałowe

 

Szczegółowy wykaz działań zaplanowanych w.g. powyższego układu z podziałem na cztery obszary tematyczne SRKS znajduje się w załączniku nr.2

System dokumentów operacyjno-wdrożeniowych.

Zagadnienia ujęte w SRKS są obecnie wdrażane za pomocą różnorodnych programów , których problematyka została zebrana i usystematyzowana w ramach poszczególnych działań i priorytetów SRKS. Część z działań, podejmowanych w ramach strategii, jest realizowana przez istniejące już programy wieloletnie, programy dotacji i grantowe (np. Wieloletni Program Rozwoju „Kultura+”). Działania przewidziane w strategii wpisują się także w zakres programów operacyjnych finansowanych ze środków funduszy strukturalnych (np. PO KL) i innych programów finansowanych ze środków zagranicznych lub przygotowywanych w wyniku zobowiązań międzynarodowych (np. program „Reforma regulacji” Ministra Gospodarki).

W związku z powyższym niezbędne jest podjęcie działań mających na celu uporządkowanie systemu dokumentów operacyjno-wdrożeniowych i precyzyjne zdefiniowanie ich roli przy realizacji celów wyznaczonych przez SRKS. System dokumentów operacyjno-wdrożeniowych zostanie zracjonalizowany tak, aby osiągnąć maksymalną efektywność polityki rozwoju kapitału społecznego.

Rysunek 5. Umiejscowienie dokumentów operacyjno- wdrożeniowych w systemie dokumentów planistycznych

V. System realizacji Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego

Źródło: opracowanie własne

Plan działania do strategii powinien zawierać zestaw niezbędnych działań umożliwiających realizację celów strategii (np. utworzenie programu rozwoju/programu operacyjnego, wprowadzenie zmian systemowych, utworzenie nowej instytucji) wraz z harmonogramem ich realizacji, które są podstawą koordynacji czynności i procesów niezbędnych do podjęcia dla urzeczywistnienia realizacji SRKS, oraz kontroli terminowości realizacji poszczególnych zadań (np. inicjatyw legislacyjnych) przez poszczególne resorty[7].

W planie tym powinny również zostać zawarte działania związane z uporządkowaniem już istniejących instrumentów przyczyniających się w całości lub części do realizacji celów SRKS. Uporządkowanie w szczególności powinno służyć ich integracji w ramach programów operacyjnych i rozwoju[8] SRKS, zarządzanych przez poszczególne resorty. Oznacza to, że programy te będą zawierać spójny zestaw działań obejmujący różne instrumenty wdrażania, jeśli możliwe będzie przypisanie tym działaniom odpowiednich środków budżetowych. Instrumenty, które nie zostaną objęte programami, będą koordynowane i monitorowane w ramach planu działań.

Poniższa tabela przedstawia propozycję systemy programów służących realizacji celów wyznaczonych w SR

Tabela 1. Proponowany system programów służących realizacji SRKS

Cel strategiczny:

Wzmocnienie udziału kapitału społecznego w rozwoju społeczno-gospodarczym Polski

Cel operacyjny 1

Kształtowanie postaw
i kompetencji sprzyjających kooperatywności, kreatywności i komunikacji

Cel operacyjny 2

Zwiększenie partycypacji społecznej i wpływu obywateli na życie publiczne

Cel operacyjny 3

Usprawnienie procesów komunikacji społecznej oraz tworzenia i wymiany wiedzy

Cel operacyjny 4

Rozwój i efektywne wykorzystanie potencjału kulturowego i kreatywnego

Programy rozwoju

na rzecz edukacji

Programy rozwoju
na rzecz społeczeństwa obywatelskiego

Programy rozwoju
na rzecz komunikacji społecznej

Programy rozwoju
na rzecz kapitału kulturowego
i kreatywnego

Programy rozwoju utworzone i zarządzane przez MEN

(główne podmioty uczestniczące w realizacji programu: MKiDN, MNiSW)

Programy rozwoju utworzone i zarządzane przez MPiPS

(główne podmioty uczestniczące w realizacji programu: MKiDN, MSWiA, MG)

Program rozwoju utworzone i zarządzane przez MKiDN

(główne podmioty uczestniczące w realizacji programu: MNiSW)

Programy rozwoju utworzone i zarządzane przez MKiDN

(główne podmioty uczestniczące w realizacji programu: MNiSW, MSiT)

Programy operacyjne finansowane ze środków zagranicznych przyczyniające się do realizacji celów strategii:

– do 2013 roku PO KL, PO IiŚ, RPO oraz inne instrumenty finansowe, tj. mechanizm finansowy EOG, działania podejmowane w ramach PROW i in.

 

Źródło: opracowanie własne

Dla ułatwienia procesu monitorowania realizacji SRKS, nowe programy powinny jasno wskazywać odpowiedzialność poszczególnych resortów (lub innych podmiotów np. KRRiT) przez przypisanie ich do priorytetów/działań programów i określenie wskaźników monitorowania wpisujących się w założenia SRKS.

 



[1] Wymogi te określone zostały w ustawie o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz.U. z 2009 roku nr 84, poz. 712) oraz w następujących dokumentach rządowych: Założenia systemu rozwoju kraju przyjęte przez Radę Ministrów w dniu 27 kwietnia 2009 roku, Plan uporządkowania strategii rozwoju opracowany przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego w listopadzie 2009 roku, Decyzja Nr 6 Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 29 kwietnia 2009 roku w sprawie trybu i sposobu przeprowadzania oceny zgodności projektów strategii rozwoju ze Średniookresową Strategią Rozwoju Kraju oraz dokument Ministerstwa Rozwoju Regionalnego z dnia 6 września 2010 roku Wymiar terytorialny w dokumentach strategicznych.

[2] Komitet Koordynacyjny ds. Polityki Rozwoju został powołany Zarządzeniem Nr 21 Prezesa RM z dnia 11 marca 2009 roku (zmienionym Zarządzeniem Nr 18 z dnia 5 marca 2010 roku).

[3] W okresie programowania 2007–2013 w przypadku programów operacyjnych finansowanych ze środków funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności przygotowywane są roczne i końcowe raporty z wdrażania.

[4] System monitorowania został opisany szczegółowo w rozdziale System wskaźników dla Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego.

[5] Dla każdego programu rozwoju/programu operacyjnego wskazany zostanie resort wiodący. W realizację programu może być zaangażowanych wiele resortów.

[6] Jeżeli nie uda się uzyskać konsensusu w zakresie finansowania ewaluacji strategii, MKiDN dokona weryfikacji przedstawionego planu ewaluacji kładąc nacisk na ewaluacje przeprowadzane na podstawie danych zastałych lub pochodzących ze źródeł zewnętrznych

[7] Ponadto, plan działań służyć będzie również celom monitorowania wdrażania poszczególnych instrumentów SRKS w oparciu o wskaźniki uzgadniane między MKiDN a poszczególnymi resortami.

[8] Programy (operacyjne i rozwoju) są dokumentami o charakterze operacyjno-wdrożeniowym ustanawianymi w celu realizacji średniookresowej strategii rozwoju kraju i strategii rozwoju, które określają działania odnośnie do realizacji zgodnie z ustalonym systemem finansowania i do realizacji stanowiącej element programu. Programy zawierają również diagnozę, cele, priorytety, kierunki interwencji, sposób monitorowania, oceny stopnia osiągania celów i plan finansowy.



Komentarze

Pomoc Muzeum Produkcji ZapałekDanuta Brzozowska 26-05-2011
Szanowni Państwo

Kapitał społeczny to wyjątkowo niedoceniana wartość. Piszą Państwo, że wynika on „z zaufania oraz obowiązujących norm i wzorców postępowania, zdolności do mobilizacji i łączenia zasobów, które sprzyjają kreatywności oraz wzmacnia wolę współpracy i porozumienia w osiąganiu wspólnych celów.” Jest więc kapitał społeczny motorem wszelkiego działania, a jednak ignorowanie lub niedocenianie działalności ludzkiej jest co raz powszechniejsze. Bez ludzi, ich wielkich i małych spraw nigdzie nie dojdziemy, zatracimy umiejętność stawiania sobie celów na przyszłość i zaprzepaścimy przeszłość. Bez tej ostatniej nie ma niczego przed nami.
Każda roślina odcięta od korzeni ginie, a budynek bez fundamentów grozi zawaleniem.
Niechęć lub nieumiejętność wykorzystania przeszłości do budowania nowych przedsiębiorstw, tworzenia nowej jakości życia, utrzymywania i wzbogacania kulturowej jedności środowiska umacnia tylko niezrozumienie teraźniejszości, budzi frustrację i obojętność. W takim społeczeństwie trudno żyć. Szanujmy
ludzi, którzy walczą o utrzymanie tej przeszłości z korzyścią dla przyszłych pokoleń. Takimi ludźmi są przedstawiciele zarządu Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie.
Rozumiem, że zakład został zamknięty z powodu nieopłacalności produkcji i co raz mniejszego wykorzystywania zapałek w codziennym życiu. W końcu nie używamy już łuczywa, lamp naftowych i kowale w każdej miejscowości też przestali być potrzebni. Nie możemy jednak doprowadzić do sytuacji, w których dzieci, a często i ludzie dorośli nie wiedzą, skąd biorą się różne towary, dlaczego struktury gospodarcze funkcjonują w taki a nie inny sposób, co zrobić żeby poprawić własne życie i jak sobie w tym życiu radzić.
Jeżeli tylko możemy to adaptujmy stare zakłady przemysłowe do współczesności, a jeżeli się nie da to wykorzystujmy ich walory edukacyjne, kulturowe i społeczne. Jak to zrobić?

1. Funkcja edukacyjna
- Pracujący stary zakład przemysłowy jest doskonałą ilustracją lekcji historii. Porównanie dawnych
warunków pracy ze współczesnymi wyjaśnia potrzebę postępu zarówno w sferze materialnej jak
i społecznej. Uzmysławia ludziom dlaczego funkcjonują dziś w taki a nie inny sposób i mobilizuje
do myślenia jak działać lepiej w przyszłości. Lekcje w klasie są podstawą kształcenia, ale jeżeli
możemy pokazać coś co funkcjonuje w rzeczywistości to jesteśmy o wiele bardziej przekonywujący.
Wirtualne życie bywa złudne. Nie wszystko da się załatwić Internetem czy DVD.
- Dlaczego ludzie nie głosują? Bo nie widzą związku państwa z ich codziennym życiem. Fabryka
zapałek pokazuje jak kiedyś łączono małe zakłady produkcyjne by móc je dokapitalizować i
utrzymać polski przemysł na powierzchni broniąc go przed zagraniczną konkurencją. Robiło to
państwo. Po wielu latach niewoli ludzie chcieli żyć i pracować dla siebie i u siebie. To świetna
lekcja nie tylko historii gospodarczej ale i patriotyzmu. A może dzięki takiej lekcji zrozumieją
współczesną odwrotną zasadę, ale mającą podobny cel – prywatyzację? Może docenią funkcję
państwa w regulowaniu życia gospodarczego i społecznego i zechcą się do tej działalności
włączyć?
2. Funkcja gospodarcza
- Koszty utrzymania martwych muzeów są olbrzymie. Dlaczego nie wykorzystać starych zakładów
przemysłowych do sprzedawania tego co mogą jeszcze wyprodukować, aby zmniejszyć niezbędne
dotacje? Po obejrzeniu fabryki wydaliśmy ponad 100 zł na zapałki i informatory o polskim
przemyśle, mimo że nigdy nie wydajemy pieniędzy na suweniry. Znajomym i rodzinie bardzo
podobały się drobne upominki z wycieczki. Praktyczne, zabawne, ładne i inne.
Firmy przemysłowe i usługowe chętnie reklamują się na zapałkach. Lepsze to niż plastikowe nie-
ekologiczne gadżety. A zysk z reklamy wart jest podjęcia działalności.
- Walor turystyczny. U nas niedoceniany, a na świecie ludzie już od dawna zwiedzają stare fabryki
kopalnie, zakłady usługowe. Tam gdzie można uczestniczą w wytwarzaniu produktów lub
przyglądają się procesowi produkcji od początku do końca. Mogą sobie taki produkt stworzony
dla nich i na ich oczach kupić. Zostawiają w takich miejscach spore sumy przeznaczone na wakacje
czy urlopy bo wokół są tereny rekreacyjne z miejscami do wypoczynku, restauracjami i hotelami.
Tak powstają współczesne miejsca pracy.
3. Funkcja społeczna
- Miejsca, w których coś się dzieje są chętnie odwiedzane przez całe rodziny. Niestety takie
wspólne spędzanie czasu jest co raz rzadsze. Każde pokolenie ma swoje zainteresowania i
znalezienie wspólnego mianownika jest trudne. Okazało się że zabytki przemysłowe mogą
temu sprostać. Trzeba tylko odpowiednich ludzi, takich na przykład jacy są częstochowskiej
fabryce zapałek.


Są u nas miejsca, gdzie połączono przeszłość z przyszłością. W toruńskiej wytwórni pierników
można piec katarzynki wspólnie z cukiernikami – oczywiście w części muzealnej. Ludzie którzy nie jadają
pierników na co dzień zaopatruja się na miejscu w ślicznie opakowane wyroby i przywożą je znajomym jako
upominek z podróży. Podczas specjalnych dni otwartych w warszawskim Muzeum Motoryzacji można było
przejechać się starymi samochodami. Teraz muzeum jest statyczne i zepchnięte do piwnic. Potrzebna była
deweloperowi stara fabryka Norblina, która była wspaniałym ośrodkiem muzealnym i centrum jednoczącym
kolekcjonerów, wielbicieli sztuki i młodych ludzi restaurujących za darmo stare samochody i motocykle.
Niszczymy zabytki architektury, które świetnie służyły do momentu, kiedy ktoś chciał zarobić dla siebie
Nie licząc się z potrzebami innych. Tak zniknęły warszawskie Koszyki i Supersam. Wiele warszawskich
zakładów przemysłowych przestało istnieć. Rozumiem. Postęp. Ale czy trzeba było zaprzepaścić całe
archiwa FSO gdzie polska myśl techniczna, wtedy nowatorska, nie mogła przebić się na światło dzienne
z powodu ograniczenia decydentów lub prozaicznego braku pieniędzy? Czy trzeba było zmuszać wiele zakładów rzemieślniczych do zamknięcia działalności podnosząc czynsze do niebotycznych sum?
W Łodzi powstało centrum handlowe i hotel „Manufaktura”. Realizacja kiepska i trochę kiczowata, ale
dobre i to. Miasto i ludzie zarabiają. Bez tego nie da się żyć. Szkoda tylko, że malutkie muzeum tkactwa
zostało zepchnięte w kąt i nijak nie oddaje niegdysiejszej potęgi przemysłowej Łodzi.
Pomyślmy więc o fabryce zapałek, która może stać się Wielkim Współczesnym Muzeum Produkcji
Zapałek mającym tak wiele do zaoferowania nam współczesnym, którzy patrząc w przeszłość lepiej
zrozumiemy przyszłość i nasze w niej miejsce, my, ludzie czyli kapitał społeczny.

Pozdrawiamy.
Danuta i Andrzej Brzozowscy.
Wzmocnienie roli podmiotów współuczestniczących i wspierającychPolskie Towarzystwo Genealogiczne 31-05-2011
Należałoby wzmocnić rolę podmiotów współuczestniczących i wspierających realizację SRKS m.in. poprzez wzmocnienie mechanizmów koordynacji horyzontalnej (str. 92) między podmiotami odpowiedzialnymi za realizację SRKS, tak aby działania podmiotów odpowiedzialnych mogły wykorzystać w pełni potencjał podmiotów współuczestniczących
i wspierających (NGO) co zapewnić powinno na zasadzie dodatniego sprzężenia zwrotnego wzrost zaangażowania obywateli w rozwój kapitału społecznego. Obecnie pokutuje przekonanie, że obywatele nie mają większego wpływu na działania administracji, będąc wykluczonymi z etapu programowania jak również z etapu ewaluacji. Skutkiem tego działania zaradcze w małym stopniu uwzględniają potrzeby obywateli. Przełamanie poczucia niemożności bieżącego wpływania na rzeczywistość przyczyniłoby się do wzrostu kapitału społecznego.