logo
Konsultacje zostały zakończone.
Zapraszamy do zapoznania się z raportem

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego - tekst główny



II. Założenia Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego

Z uwagi na rozległy i wielowymiarowy charakter zagadnienia należy przede wszystkim zdefiniować termin „kapitał społeczny”, który będzie używany w niniejszej strategii, a także określić obszary diagnozy, celów i priorytetów strategii w odniesieniu do zadań w tej sferze podejmowanych przez podmioty życia publicznego. Trzeba zaznaczyć, że strategia nie porusza wszystkich tematów życia społeczno-gospodarczego, wpływających na rozwój kapitału społecznego. Jej zakres został jednak wypracowany z wieloma partnerami i zaakceptowany przez nich jako podstawowy[1]. Działanie takie zgodne jest z zasadami przygotowywania dokumentów strategicznych, w których wskazuje się kluczowe obszary interwencji i budowania przewag.

Paradygmatem rozwojowym wspieranym przez władze publiczne jest model polaryzacyjno-dyfuzyjny, który ma wzmocnić potencjał rozwojowy biegunów wzrostu i udrożnić kanały dyfuzji impulsów modernizacyjnych na obszarach peryferyjnych. Koncepcja ta opiera się na założeniu, że w Polsce, która w przyśpieszeniu dogania poziom produktywności i dochodu innych państw europejskich, nieunikniony jest nierówny wzrost gospodarczy. Dalsze wzmacnianie obszarów najsłabszych (m.in. przy wykorzystaniu funduszy europejskich) kosztem „lokomotyw” może doprowadzić do osłabienia tempa rozwoju całego kraju. Powyższy model, w dłuższej perspektywie, ma zaś spowodować, że – dzięki procesom konwergencji – poziom rozwoju między regionami wyrówna się[2]. Raport Polska 2030 wyjaśnia, że „szansa relatywnie biednych obszarów polega przede wszystkim na uczestniczeniu w sukcesie najsilniejszych regionów, a nie na doraźnej pomocy w ramach polityki redystrybucji i przywilejów”[3]. W efekcie wzmocnienie biegunów wzrostu sprzyjać ma podwyższeniu ogólnego poziomu rozwoju.

Aby jednak, jak określono w Raporcie, oprócz wspierania biegunów doszło do rozprzestrzeniania się impulsów rozwojowych, „trzeba przede wszystkim stworzyć warunki dla dyfuzji – tego wszystkiego, co będzie sprzyjało wyrównywaniu szans edukacyjnych, zwiększało dostępność transportową każdego miejsca w kraju, likwidowało groźbę wykluczenia cyfrowego, poprawiało poziom integracji społecznej, budowało solidarność pokoleń, dawało poczucie możliwości urzeczywistnienia własnych aspiracji”.

W kontekście rozwoju kapitału społecznego model polaryzacyjno-dyfuzyjny polegałby z jednej strony na inwestowaniu w grupy/obszary charakteryzujące się wyższym potencjałem kapitału społecznego (np. wzmocnienie procesu wyłaniania i kształcenia liderów społecznych, rozwój szkolnictwa artystycznego, wzmocnienie systemu wspierania talentów, budowanie promocji kultury polskiej za granicą), z drugiej na stopniowym wyrównywaniu szans regionów i grup społecznych mniej pod tym względem rozwiniętych (np. zwiększenie dostępu do medialnej i informacyjnej edukacji, szczególnie wśród osób w wieku 50+, upowszechnienie różnych form uczestnictwa w kulturze i wzmacnianie aktywności kulturalnej, wzmacnianie integracji społecznej i solidarności społecznej, wspieranie społecznego uczestnictwa w tworzeniu i upowszechnianiu treści, wspieranie niezależnych mediów lokalnych i regionalnych, zapewnienie powszechnego dostępu do usług medialnych). Ponadto, wzmacnianie kapitału społecznego pozostaje w stałym związku ze spójnością regionalną, jest bowiem niezbędne do pobudzenia Polski lokalnej, która stanowi tkankę łączną między napędzającymi rozwój obszarami miejskimi a społecznościami małych miasteczek i wsi, między obszarami szans i zagrożeń.

 

Obszary diagnozy i interwencji SRKS zostały wybrane według klucza rozwoju społecznego w najbliższych latach, uwzględniając specyfikę sytuacji Polski przedstawioną w Raporcie Polska 2030. Ponadto, część zagadnień, wpływających pośrednio na poziom kapitału społecznego, znalazła odzwierciedlenie w innych krajowych horyzontalnych dokumentach strategicznych, co zostało pokazane w poprzednim rozdziale.

 

Za główny cel strategiczny dla obszaru kapitału społecznego uznano:

 

Wzmocnienie udziału kapitału społecznego w rozwoju społeczno-gospodarczym Polski

   

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego opiera się na czterech obszarach zidentyfikowanych dzięki diagnozie stanu kapitału społecznego w Polsce. Dla każdego z tych obszarów zostały sformułowane wyzwania, które znajdą odzwierciedlenie w czterech celach operacyjnych, przekładających się z kolei na priorytety strategii i działania (zob. Rysunek 1).

Rysunek 1. Obszary diagnozy kapitału społecznego i wynikające z nich cele operacyjne

II. Założenia Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego

  


 

1. Definicja kapitału społecznego

 

W Raporcie Polska 2030 kapitał społeczny definiowany jest jako „potencjał zgromadzony w polskim społeczeństwie w postaci obowiązujących norm postępowania, zaufania i zaangażowania, które wspierając współpracę i wymianę wiedzy, przyczyniają się do wzrostu dobrostanu Polski”.

Odwołując się do idei i rekomendacji raportu, w Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego przyjęto następującą definicję:

 

Prostokąt zaokrąglony: Kapitał społeczny - to, wynikająca z zaufania oraz obowiązujących
norm i wzorów postępowania, zdolność obywateli do mobilizacji i łączenia zasobów, która sprzyja kreatywności oraz wzmacnia wolę współpracy i porozumienia
w osiąganiu wspólnych celów.

 

 

Budowanie opartych na zaufaniu i otwartości relacji, sprzyja współpracy, komunikacji i kreatywności które wiążą jednostkę ze społeczeństwem w sposób umożliwiający jej współdziałanie z innymi na rzecz dobra wspólnego. Charakter tych relacji uwarunkowany jest cechami struktury społecznej (normy, wzorce, wartości, sieci powiązań i zależności, etc.) i jej otoczenia (przestrzeni, instytucji, etc.), tworzą one bowiem podstawy do kontaktów społecznych oraz wpływają na ich jakość i charakter.

Elementy kształtujące i wpływające na jakość kapitału społecznego rozumiane są tutaj szeroko: poczynając od sprzyjającej przestrzeni publicznej (urzędy, instytucje kultury, szkoły czy parki, ale też media publiczne[4]) przez zmiany systemowe w programach działania różnych instytucji, po zmiany legislacyjne.

Kapitał społeczny zależy od norm i wzorów postępowania, kompetencji a także „infrastruktury społecznej” (w postaci instytucji, sieci, i przestrzeni), tworzącej podstawę do budowania relacji opartych na zaufaniu. Dzięki takiemu spojrzeniu uwypuklony zostaje pragmatyczny wymiar kapitału społecznego. Zaufanie można bowiem uznać za „monetę” relacji i interakcji społecznych - jednostkę wartości, analogiczną do pieniądza na rynku wymiany ekonomicznej. Owa analogia pokazuje, że zaufania nie należy rozpatrywać wyłącznie w kategoriach psychologii jednostkowej. Tak jak pieniądz wymaga całej infrastruktury rynku (prawa własności, swobody wymiany, wolności działalności gospodarczej, reguł praktyki życia gospodarczego itp.), tak zaufanie wymaga „infrastruktury społecznej”, która kreuje możliwość współdziałania opartego na zaufaniu. Zaufanie – lub jego brak – jest efektem realnych doświadczeń i kształtuje się w praktyce życia społecznego; wymaga stabilnego oparcia w sieci, instytucji i przestrzeni aktywności.

Przyjęcie tak szeroko rozumianej koncepcji kapitału społecznego stanowi podstawę działań proponowanych w SRKS. Nacisk kładziony jest na bardziej efektywne wykorzystanie istniejącej już infrastruktury i wszelkich zasobów przyczyniających się do tworzenia kapitału społecznego oraz na zintegrowanie i uporządkowanie już istniejących inicjatyw.

Zidentyfikowane w diagnozie SRKS obszary oddziaływania na poziom kapitału społecznego w Polsce[5] są przedmiotem polityki prowadzonej przez wiele podmiotów życia publicznego. Polityka ta powinna ulegać stopniowym przekształceniom dostosowując się – z jednej strony – do dzisiejszych oczekiwań społecznych, z drugiej – mieć na uwadze szeroki horyzont rozwojowy. Idea wzmacniania kapitału społecznego, kładąca akcent na poziom i satysfakcję wynikającą z relacji międzyludzkich, stanowi kontekst dla spójnego planowania rozwoju w edukacji, społeczeństwie obywatelskim, mediach czy kulturze, łącząc tym samym – dotychczas rozproszone – działania różnych podmiotów.

2. Wizja

Rozwój kapitału społecznego może mieć pozytywne i negatywne skutki, można mówić o „dobrym” i „złym” kapitale społecznym. Założeniem Strategii jest minimalizowanie przewidywalnych skutków negatywnych, takich jak hermetyczność czy nepotyzm, a wzmacnianie tych aspektów kapitału, które umożliwiają współpracę osób i grup o różnorodnych charakterystykach społeczno-ekonomicznych. Wizją Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego jest społeczeństwo, w którym:

  • instytucje sprzyjają zaufaniu w relacjach społecznych, swobodnemu zrzeszaniu się oraz wymianie wiedzy i doświadczeń, a obywatele chcą i potrafią angażować się we współdziałanie na rzecz dobra publicznego i zrównoważonego rozwoju kraju;
  • systemy edukacji powszechnej, w tym ustawicznej, działają na rzecz kształtowania postaw i kompetencji społecznych, a instytucje tworzą przestrzenie wspólnych wartości, wzmacniając więzi społeczne, afirmację i dumę z przynależności do wspólnoty;
  • różnorodność talentów, umiejętności, kompetencji i punktów widzenia znajduje wspólną przestrzeń aktywności, służąc tworzeniu innowacji w sferze społecznej, gospodarczej i kulturowej;
  • komunikacja w sferze publicznej jest wolna od zniekształceń, oparta na zasadach szacunku, tolerancji, odpowiedzialności, otwartości i uczciwości; wykorzystuje wysokiej jakości treści, sprzyjając tym samym wzajemnemu zrozumieniu różnorodnych grup społecznych, obywateli i instytucji, uzgadnianiu wspólnych celów i angażowaniu się w działania na ich rzecz;
  • obywatele mają dostęp do wiarygodnej rzetelnej informacji o sprawach publicznych, a także niezbędne kompetencje, dzięki czemu mogą racjonalnie, w oparciu o fakty, włączać się w debatę publiczną i brać czynny udział w podejmowaniu decyzji ich dotyczących;
  • obywatele i grupy mają równy dostęp do kanałów artykulacji potrzeb i postulatów, dzięki czemu można formułować polityki społeczne skutecznie podnoszące jakość życia, wzmacniające spójność i poczucie przynależności do wspólnoty społecznej.

3. Misja

Prostokąt zaokrąglony: TWORZENIE, UTRZYMYWANIE I DOSKONALENIE WARUNKÓW
DLA ROZWOJU KAPITAŁU SPOŁECZNEGO W POLSCE, POPRZEZ WSPIERANIE DZIAŁAŃ NA RZECZ AKTYWNOŚCI I KREATYWNOŚCI OBYWATELI
ORAZ ICH WSPÓŁPRACY DLA DOBRA WSPÓLNEGO

Misją polityki publicznej w zakresie rozwijania kapitału społecznego jest:

4. Zasady horyzontalne

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego zakłada uwzględnianie w realizacji wszystkich celów, priorytetów i kierunków działań następujących zasad horyzontalnych:

II. Założenia Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego



[1] Prace odbywały się w ramach grup tematycznych z udziałem przedstawicieli środowisk naukowych i pozarządowych. Założenia Strategii zostały zaakceptowane podczas Komitetu Sterującego ds. SRKS 28 IV 2010r. W MKiDN odbyły się również spotkania konsultacyjne, dotyczące projektu Strategii z przedstawicielami organizacji pozarządowych ( 19.V.2010) oraz z przedstawicielami środowisk naukowych i ekspertami (20.V.2010). Pełna lista współpracowników i ekspertów MKiDN, biorących udział w pracach nad SRKS, znajduje się na stronie internetowej poświęconej SRKS.

[2] Zob. Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010–2020. Regiony – Miasta – Obszary wiejskie.

http://www.mrr.gov.pl/aktualnosci/rozwoj_regionalny/Documents/KSRR_13_lipca_2010.pdf

[3] Raport Polska 2030, s. 245.

[4] Przestrzenie publiczne różnego rzędu i o różnym charakterze: od mikroprzestrzeni związanej z sąsiedztwem (podwórko, organizacja przestrzeni w wielorodzinnym budynku mieszkalnym) poprzez przestrzenie średniego zasięgu (gminne domy kultury, biblioteki) do makroprzestrzeni dostępnych dla zbiorowości sensu largo. Przestrzenie mogą być fizyczne i wirtualne (np. platformy internetowe), stałe i kreowane przez doraźne wydarzenia (np. koncert, wydarzenie sportowe).

[5] Zob. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020. Załączniki.

Obszary diagnozy SRKS:

1.     Postawy i kompetencje społeczne

2.     Współdziałanie i partycypacja społeczna

3.     Komunikacja społeczna

4.     Potencjał kulturowy i kreatywny



Komentarze

Nie odnaleziono