logo
Konsultacje zostały zakończone.
Zapraszamy do zapoznania się z raportem

Załącznik nr 1 Diagnoza



Diagnoza

Zgodnie z przyjętą definicją, kapitał społeczny rozumiany jest jako wynikająca z zaufania oraz obowiązujących norm i wzorów postępowania, zdolność do mobilizacji i łączenia zasobów, która sprzyja kreatywności oraz wzmacnia wolę współpracy i porozumienia w osiąganiu wspólnych celów.

Diagnoza tak szerokiej sfery życia społecznego z konieczności przyjąć musi określoną perspektywę, właściwą dla możliwości oddziaływania i podejmowania zadań w tej sferze przez podmioty życia publicznego. W diagnozie kondycji kapitału społecznego w Polsce zostały zatem wyróżnione cztery obszary. Pierwszy z nich obejmuje problematykę postaw i kompetencji społecznych. Analizowane są tutaj procesy związane z edukacją – zarówno formalną, jak i inną niż formalna – w odniesieniu do kształcenia przez całe życie. Omówione zostały te typy edukacji, które bezpośrednio rozwijają wyróżnione kompetencje społeczne – edukacja obywatelska, medialna i kulturalna. Trzeba przy tym zaznaczyć, że problematykę edukacji w odniesieniu do systemu oświaty oraz w powiązaniu z rozwojem kompetencji jednostek porusza szerzej Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego, natomiast tematowi uczenia się przez całe życie poświęcony został odrębny dokument planistyczny Perspektywa uczenia się przez całe życie.

Wyróżnione postawy i kompetencje społeczne stanowią podstawę do rozwijania i wzmacniania kapitału społecznego w kolejnych obszarach – będących przedmiotem diagnozy. Kooperatywność jest istotą życia społecznego we wszystkich jego wymiarach (gospodarczym, politycznym, instytucjonalnym) i na wszystkich jego poziomach (rodzina, społeczności terytorialne, szkolne i te kształtujące się na bazie pracy, zainteresowań czy poglądów). Każdy rodzaj współdziałania opiera się na sieciach relacji społecznych o charakterze nieformalnym (prywatnym) lub formalnym (publicznym). Sieci społeczne dają jednostkom dostęp do różnego rodzaju zasobów, tym samym przynależność do sieci jest wymierną wartością, przekładającą się na jakość życia. Z punktu widzenia zbiorowości, sieci społeczne umożliwiają przepływ informacji i idei, aktywizują indywidualny potencjał do partycypacji w życiu społecznym, stanowią tym samym wymierną wartość. Zagadnień związanych z kooperatywnością, ze zorganizowaną i spontaniczną aktywnością obywatelską, działaniami i kondycją sektora pozarządowego, dialogiem obywatelskim, współpracą międzysektorową czy ekonomią społeczną dotyczy obszar diagnozy współdziałanie i partycypacja społeczna. Obszar ten stanowi dopełnienie obszaru „komunikacja i dialog”, będącego częścią Strategii Sprawne Państwo, a także obszaru odnoszącego się do usprawnień administracyjnych, zwłaszcza na poziomie lokalnym, zawartym w Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego.

Satysfakcjonująca społecznie kooperatywność nie byłaby możliwa bez komunikatywności. W sytuacji gdy sieci społeczne mają charakter zamknięty, czasem wręcz naruszający interesy innych osób, mówi się o tak zwanym „złym kapitale społecznym”. Im bardziej sieci są otwarte (inkluzyjne), im łatwiej i płynniej jednostki mogą „krążyć” po różnych sieciach społecznych, im bardziej przejrzyste są (pisane bądź niepisane) reguły i normy obowiązujące w relacjach, tym większa jest produktywność w skali całej zbiorowości1, a tym samym większy potencjał rozwojowy. Komunikacja społeczna – kolejny obszar diagnozy – jest zatem kluczowa dla otwartości sieci, zarówno w wymiarze kultury komunikowania, jak i infrastruktury medialnej. Media i treści medialne pełnią istotną rolę jako przestrzeń komunikacji i wspólnego przebywania, a także źródło odniesień dla tożsamości indywidualnej i zbiorowej. Wraz z nowymi kanałami komunikacji stanowią ważny punkt odniesienia dla sieci społecznych. Kontakt z nowymi mediami w sposób istotny wpływa na style życia, styl nauki czy pracy2. Dlatego to przede wszystkim od funkcjonowania mediów zależy, na ile efektywnie jednostki, grupy i instytucje mogą się ze sobą komunikować, a tym samym budować i wzmacniać więzi będące podstawą kapitału społecznego. Efektywna komunikacja społeczna zapewnia synergię działań wobec podzielanych celów i wartości.

Potencjał kulturowy i kreatywny to obszar diagnozy obejmujący bardzo szeroką problematykę – od wartości i norm, którymi się kierujemy, przez udział w życiu kulturalno-artystycznym po rozwój instytucji kultury i kreatywną przedsiębiorczość związaną z nowymi przemysłami kultury, coraz bardziej liczącymi się w życiu gospodarczym. Kreatywność jako umiejętność i odwaga eksperymentowania oraz próbowania nowych rozwiązań jest warunkiem tworzenia nowych wartości, zarówno w wymiarze estetycznym (sztuka), jak i gospodarczym (innowacje). Kultura tworzy symboliczne środowisko życia każdego człowieka i z tego punktu widzenia jest uniwersalnym środowiskiem rozwoju i tworzenia tożsamości. Przemiany zachodzące w ostatnich latach w polskim społeczeństwie dotyczą wielu aspektów kultury. Na zmiany zachowań i sposobów korzystania z dziedzictwa kulturowego oraz innych zasobów kształtujących wspólną tożsamość wpłynął – z jednej strony – proces transformacji systemowej, z drugiej – konieczność dostosowania się do globalnych trendów, takich jak powszechne wykorzystywanie nowych technologii, szybkość dostępu i obiegu informacji (wiedzy).

Wytyczenie w Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego wymienionych obszarów diagnozy ma jedynie charakter funkcjonalny i operacyjny. Obszary te przenikają się wzajemnie, a zagadnienia poruszane w poszczególnych rozdziałach są ze sobą ściśle powiązane. Trzeba też zaznaczyć, że ich ułożenie w diagnozie nie ma charakteru hierarchicznego (zob. Rysunek 1).

 

Rysunek 1 . Obszary diagnozy dla Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego

Diagram 136


1 W literaturze socjologicznej określa się to zjawisko mianem „pomostowego” kapitału społecznego.

2 Raport Polska 2030. Wyzwania rozwojowe , s. 347, KPRM 2009, http://www.polska2030.pl



Komentarze

Nie odnaleziono