logo
Konsultacje zostały zakończone.
Zapraszamy do zapoznania się z raportem

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego - tekst główny



Cel 3. Usprawnienie procesów komunikacji społecznej oraz wymiany wiedzy

Komunikacja społeczna służy wymianie informacji i edukacji, ale też budowie tożsamości jednostki i integracji na poziomie grupy. Media jako „środki społecznego przekazu”[1] stanowią podstawę współczesnej sfery publicznej. Warunki prawne działania mediów, w tym system ochrony własności intelektualnej, sprzyjać powinny zachowaniom o silnym charakterze więziotwórczym. Szczególna rola w tym zakresie przypada mediom audiowizualnym, które (potencjalnie lub w rzeczywistości) są ważnym elementem infrastruktury kapitału społecznego. Istotnym zadaniem jest także wypracowanie mechanizmów, umożliwiających legalną wymianę, wykorzystanie i produkcję treści - przy poszanowaniu praw autorskich i zapewnieniu wynagrodzeń dla twórców.

Z powyższych przesłanek oraz wniosków diagnozy przygotowanej na potrzebny strategii, został sformułowany jej trzeci cel operacyjny.

Cel operacyjny 3. Usprawnienie procesów komunikacji społecznej oraz wymiany wiedzy realizowany jest przez następujące priorytety:

Priorytet strategii 3.1. Zwiększanie dostępności informacji i poprawa jakości komunikacji w sferze publicznej,

Priorytet strategii 3.2. Wspieranie mediów w kształtowaniu więzi społecznych i demokracji.

 

Priorytet strategii 3.1. Zwiększanie dostępności informacji i poprawa jakości komunikacji w sferze publicznej

Priorytet ten zakłada, że dla zwiększenia aktywnego udziału obywateli w życiu publicznym niezbędne jest tworzenie warunków sprzyjających poprawie jakości komunikowania zarówno w relacjach między obywatelami, grupami społecznymi i organizacjami, jak też między obywatelami i instytucjami państwa. W tym celu należy ułatwić dostęp do zasobów informacji.

Priorytet obejmuje następujące kierunki działań:

3.1.1. Zwiększenie dostępności treści edukacyjnych, naukowych i kulturowych w domenie publicznej;

3.1.2. Ochrona własności intelektualnej i stworzenie warunków umożliwiających eksploatację treści w ramach dozwolonego użytku przewidzianego przepisami prawa;

3.1.3. Wspieranie mechanizmów samoregulacji i współregulacji w komunikacji społecznej.

3.1.1. Zwiększenie dostępności treści edukacyjnych, naukowych i kulturowych w domenie publicznej.

 

Główne planowane działania:

  • stworzenie sprzyjającego środowiska dla działalności twórców i innych posiadaczy praw w świecie cyfrowym;
  • digitalizacja i publiczne udostępnianie przez instytucje publiczne zasobów dziedzictwa kulturowego;
  • rozwiązanie problemu utworów osieroconych umożliwiające ich realną dostępność dla odbiorców (nowelizacja ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych);
  • przygotowanie i wdrożenie jednolitego i neutralnego systemu regulacji, zapewniającego otwartość zasobów finansowanych ze środków publicznych i ich publiczną dostępność w sieci;
  • zapewnienie warunków instytucjonalnych dla otwartego udostępniania w sieci treści audiowizualnych i audialnych[2] wytworzonych przez media publiczne;
  • zakupy praw autorskich do utworów o szczególnym znaczeniu dla kultury narodowej i udostępnianie ich przez instytucje publiczne;

 

Opis planowanych działań

Prawo autorskie jest fundamentem rozwoju kapitału społecznego, a jego przepisy są kluczowym czynnikiem pobudzającym kreatywność oraz innowacyjność społeczeństw. Zakres prawnej ochrony i należnego wynagrodzenia zapewniony twórcom stanowi czynnik stymulujący tworzenie nowych dzieł. Kształt prawa autorskiego winien umożliwiać maksymalizację społecznych i ekonomicznych korzyści związanych z upowszechnianiem twórczości.

Rozwój nowych mediów i technologii cyfrowych prowadzący do digitalizacji dóbr kultury stanowi wyzwanie dla polityki prawnoautorskiej. Technologie cyfrowe ułatwiły zwielokrotnianie, rozpowszechnianie i przechowywanie treści na nowych platformach jednocześnie doprowadzając do zwiększenia nielegalnego korzystania z chronionych dóbr na szeroką skalę. Strategia rozwoju kapitału społecznego w zakresie prawa autorskiego z jednej strony powinna zapewnić dotychczasowy zakres ochrony twórców w zmieniającym się środowisku, w tym gwarantować wynagrodzenia autorom na odpowiednim poziomie, z drugiej powinna umożliwić ogółowi społeczeństwa jak najszerszy dostęp do dorobku kulturalnego.

Działania objęte Strategią powinny uwzględniać oczekiwania twórców, prowadzić do wzrostu zaufania jakim obdarzają dopuszczalne prawem formy eksploatacji ich dorobku, zapewniać bezpieczeństwo obrotu utworami i prawami pokrewnymi, a jednocześnie powinny umożliwiać dostęp do wiedzy i dorobku kulturowego, traktując je jako dobro wspólne oraz sprzyjać aktywnościom prowadzącym do zapewnienia polskiemu dorobkowi kulturowemu należnego mu miejsca w Europie i w świecie.

Treści, których wytworzenie zostało sfinansowane ze środków publicznych, powinny być udostępniane społeczeństwu. Zadanie to wymaga otwarcia się instytucji kultury, szkół wyższych i innych instytucji publicznych na nowe kanały komunikacyjne i procesy budowania więzi, które w nich zachodzą. Instytucje te, wraz ze swoimi pracownikami, powinny stać się aktywnymi uczestnikami komunikacji w sieciach cyfrowych.

W tym obszarze działania powinny skupić się na wypracowaniu modelu umożliwiającego bibliotekom oraz podmiotom prowadzącym działalność w zakresie archiwizacji dorobku kulturowego dokonywanie cyfryzacji swoich zasobów i ich udostępnianie oraz na uregulowaniu kwestii umożliwienia korzystania z dzieł osieroconych. Tam gdzie jest to niezbędne Państwo powinno wyasygnować środki na zakupy praw autorskich do utworów o szczególnym znaczeniu dla kultury narodowej, a następnie zapewnić udostępnianie ich przez instytucje publiczne.

W zakresie dotyczącym działalności bibliotek i archiwów należy doprowadzić do rozwiązania dwóch problemów: wytwarzania cyfrowych kopii materiałów przechowywanych w kolekcjach bibliotecznych i archiwalnych w celu ochrony tych materiałów oraz dostarczania kopii utworów użytkownikom drogą elektroniczną. Obecny kształt przepisów prawa uniemożliwia dokonywanie przez biblioteki i archiwa dokonywanie masowej cyfryzacji dzieł podlegających ochronie prawnoautorskiej. W szczególności na gruncie prawa polskiego problem powstaje w momencie próby cyfryzacji utworów, które nie zostały rozpowszechnione, np. niepublikowanych listów, dzienników. Misja bibliotek i archiwów, które z założenia nie są podmiotami komercyjnymi polega na działaniu w interesie publicznym w celu zachowania dziedzictwa kulturowego. W tym przypadku zmiany przepisów powinny umożliwić działanie przedmiotowym instytucjom publicznym zgodnie z ich misją.

Działania te powinny być też szczególnie intensywnie prowadzone w odniesieniu do treści kultury będących już w domenie publicznej. Na gruncie prawa domenę publiczną rozumie się jako obszar nie objęty ochroną autorskich praw majątkowych. Zalicza się do niego dzieła dawne, które nigdy nie były objęte ochroną prawną oraz te, co do których upłynął czas ochrony autorskich praw majątkowych. Konsekwencją czasowego ograniczenia autorskich praw majątkowych jest to, iż po upływie terminu ochrony każdy może swobodnie i nieodpłatnie korzystać z utworu bez konieczności uzyskiwania zezwolenia twórcy. Jedynym ograniczeniem jest obowiązek respektowania autorskich praw osobistych, które nie wygasają. Należy wspierać wszelkie procesy digitalizacyjne, zmierzające do szerokiego udostępnienia on-line dorobku kultury, nie chronionego już przez prawo autorskie, który obecnie dostępny jest jedynie w budynkach bibliotek, archiwów czy muzeów.

Konieczna jest również regulacja rozwiązująca problem dzieł osieroconych, Są to utwory, które objęte są prawami autorskimi, ale w stosunku do których nie można ustalić tożsamości podmiotów praw autorskich lub miejsca ich pobytu. System prawa autorskiego zakłada, że korzystanie z utworów jest dozwolone dopiero po otrzymaniu uprzedniej zgody podmiotu praw autorskich. Prowadzi to do sytuacji, w której utwory mające status osieroconych są wyłączone z korzystania, również w zakresie działań prowadzących do zachowania dorobku kulturowego, w tym cyfryzacji książek i restaurowania filmów. Skutkiem zaniechania działań legislacyjnych w tym zakresie może być wyłączenie części dorobku kulturowego z projektów cyfryzacji i ochrony dziedzictwa kulturowego, a w konsekwencji ich nieodwracalna utrata. W tym zakresie najważniejszym jest określenie przez przepisy prawa standardów należytej staranności w poszukiwaniach właścicieli utworów osieroconych oraz właściwe ukształtowanie postępowania w przypadku zidentyfikowania właścicieli praw do utworów co do których udzielono licencji na podstawie przepisów o dziełach osieroconych.

W obszarze cyfryzacji i publicznego udostępniania zasobów dziedzictwa kulturowego planuje się również wzmocnienie działań związanych z gromadzeniem i udostępnianiem polskiego kulturowego dorobku audiowizualnego, w tym prowadzonych przez Narodowy Instytut Audiowizualny. Polska jest jednym z nielicznych krajów Unii Europejskiej, gdzie nie funkcjonuje instytucja wyposażona w uprawnienia do utrwalania i gromadzenia bieżącej działalności nadawców i producentów audiowizualnych jak również utworów multimedialnych, w tym zapisów stron internetowych. Przepisy prawa powinny przyznawać Instytutowi kompetencje umożliwiające masową cyfryzację polskiego dorobku audiowizualnego.

Niezbędne jest opracowanie systemu udostępnienia w sieci treści wytworzonych w przeszłości i wytwarzanych obecnie przez media publiczne: Telewizję Polską S.A., Polskie Radio oraz rozgłośnie regionalne. Zasoby te – bez uszczerbku dla praw podmiotów uprawnionych z tytułu praw autorskich i pokrewnych – powinny być w jak najszerszy sposób udostępniane dla celów niekomercyjnych, w tym dla użytkowników prywatnych przez same jednostki publicznej radiofonii i telewizji lub wyznaczoną albo specjalnie powołaną do tego instytucję. Reguły związane z ich użytkowaniem przez profesjonalnych nadawców, dostawców usług medialnych, twórców i producentów winny uwzględniać zgodne z interesem publicznym przejrzyste zasady sprzyjające szerokiej dostępności i promocji polskiej twórczości audiowizualnej, dokumentów polskiej historii, kultury oraz życia społecznego i gospodarczego.

 

Najważniejsze akty prawne związane z przedmiotem planowanych działań:

  • ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 roku nr 90, poz. 631 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 29 grudnia 1992 roku o radiofonii i telewizji (Dz.U. z 2004 roku nr 253, poz. 2531 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 14 lipca 1983 roku o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz.U. z 2006 roku nr 97, poz. 673 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 21 listopada 1996 roku o muzeach (Dz.U. z 1997 roku nr 5, poz. 24 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. nr 112, poz. 1198 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 18 lipca 2002 roku o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U. z 2002 roku nr 144, poz. 1204 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 17 lutego 2005 roku o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.U. z 2005 roku nr 64, poz. 565 z późn. zm.).

 

3.1.2. Ochrona własności intelektualnej i stworzenie warunków umożliwiających eksploatację treści w ramach dozwolonego użytku przewidzianego przepisami prawa

Główne planowane działania:

  • uwzględnienie w systemie prawa autorskiego współczesnych procesów produkcji i dystrybucji treści;
  • zachęcanie do tworzenia atrakcyjnych legalnych ofert umożliwiających dostęp konsumentów do twórczości;
  • dokonanie przeglądu dyrektyw europejskich, w celu określenia, które z fakultatywnych instytucji przewidzianych ich regulacjami powinny zostać implementowane do polskiego porządku prawnego;
  • stworzenie warunków prawnych i technologicznych umożliwiających eksploatację treści w ramach dozwolonego użytku przewidzianego przepisami prawa;
  • przegląd dotychczasowych rozwiązań przewidzianych przez polskie przepisy prawa autorskiego pod kątem skuteczności funkcjonowania w związku z rozwojem technologicznych środków przekazu;
  • zwiększanie dostępu do twórczości osobom niepełnosprawnym, w szczególności niewidomym i niedowidzącym;
  • zapewnienie systemu skutecznego nadzoru nad działalnością organizacji zbiorowego zarządzania;
  • zwiększanie bezpieczeństwa eksploatacji dorobku kulturowego w środowisku cyfrowym;
  • wprowadzenie elementów edukacji dotyczących praw autorskich służącej upowszechnieniu umiejętności zarządzania własnymi prawami i poszanowania praw cudzych na wszystkich szczeblach kształcenia.

 

Opis planowanych działań:

Prawny system ochrony własności intelektualnej wymaga reformy, by tam gdzie jest to możliwe nie ograniczał lub nie zakazywał zachowań o silnym charakterze więziotwórczym, sprzyjających budowaniu kapitału społecznego. Współczesne procesy produkcji i dystrybucji treści, w szczególności związane z cyfryzacją, umożliwiają nowe formy korzystania z utworów chronionych przez prawo autorskie, w nieznanym dotąd zakresie umożliwiają dostęp do treści. Należy wypracować takie mechanizmy, które umożliwią legalną wymianę, wykorzystanie i produkcję treści, przy jednoczesnym poszanowaniu autorskich praw osobistych i zapewnieniu wynagrodzeń dla twórców.

Działanie to zakłada przegląd wszystkich dyrektyw unijnych dotyczących prawa autorskiego w celu określenia, które z fakultatywnych instytucji przewidzianych ich regulacjami powinny zostać - ze względu na postępujący rozwój technologiczny - implementowane do polskiego porządku prawnego. Konieczne jest również wdrożenie rozwiązań dotychczas w ogóle nieimplementowanych jak np. public lending right (instytucja Public Lending Right przewidziana w art. 6 dyrektywy 2006/115/WE ws. najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej zakłada stworzenie mechanizmu wynagradzania twórców za korzystanie z ich dzieł w formie publicznego użyczania przez biblioteki). Kierunek tego działania wiążę się też z przeglądem istniejących rozwiązań prawa autorskiego pod względem obowiązywania skuteczności ich funkcjonowania (np. reforma Funduszu Promocji Twórczości), jak również wprowadzenie regulacji mających na celu stworzenie sprzyjającego środowiska dla działalności twórców i innych uprawnionych w świecie cyfrowym.

Zmienione realia korzystania z utworów sprawiają, że potrzebna jest analiza zakresu stosowania dozwolonego użytku. Dozwolony użytek (prywatny i publiczny) jest konstrukcją prawną umożliwiającą szeroki dostęp do przedmiotów prawa autorskiego, w tym w szczególności w obszarze kultury, bez konieczności uzyskania zezwolenia twórcy utworu. Jest to wyjątek od fundamentalnej zasady ogólnej, iż prawa autorskie przysługują twórcy, a możliwość korzystania z utworu uzależniona jest od jego zezwolenia i uiszczenia odpowiedniego wynagrodzenia. Jako wyjątek w sferze bezwzględnych praw autorskich, przepisów o dozwolonym użytku nie można interpretować rozszerzająco. Katalog dopuszczalnych wyjątków (form dozwolonego użytku) zawarty jest m. in. w Konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych (Polskę wiąże tekst paryski z 1971 r.) oraz w Dyrektywie PE i Rady z 2001 r. o prawie autorskim w społeczeństwie informacyjnym. Szczególnie istotna w tym zakresie jest Dyrektywa, która zawiera zamknięty katalog wyjątków (dopuszczalnych form dozwolonego użytku), które mogą zostać wprowadzone w poszczególnych państwach członkowskich. Polska implementowała ten katalog w sposób wyczerpujący, tak więc dalsze wprowadzanie wyjątków (rozszerzanie form dozwolonego użytku) jest możliwe dopiero po rewizji Dyrektywy, co w perspektywie najbliższych lat jest niepewne. Należy się zatem skoncentrować by istniejące przepisy o dozwolonym użytku zapewniały możliwość swobodnego dostępu do dóbr kultury, tam gdzie nie jest to sprzeczne z ogólnymi zasadami prawa autorskiego, prawem unijnym i międzynarodowym.

W ramach tego celu na szczególną uwagę zasługują konieczne działania związane ze zmniejszaniem zakresu zjawiska wykluczenia cyfrowego. Będą się one wiązać z tworzeniem warunków prawnych, organizacyjnych i technologicznych dla jak najpełniejszego dostępu do zasobów kultury przez osoby niepełnosprawne, w tym osoby niewidome, niedowidzące lub upośledzone w sposób uniemożliwiający im zapoznawanie się z drukiem. Rozwój technologii daje nowe możliwości udostępniania twórczości. Obecnie osoby z upośledzeniem wzroku nie korzystają bowiem wyłącznie z utworów zapisanych w alfabecie Braille’a, ale również za pośrednictwem urządzeń zwanych czytakami mogą przetwarzać określone elektroniczne formy druku (np. format DAISY) na dźwięk. Coraz częściej przygotowywane są także dźwiękowe wersje utworów literackich (tzw. audiobooki), a nawet utworów audiowizualnych, polegające na dodaniu dodatkowych opisów werbalnych w przerwach pomiędzy dialogami (tzw. audiodeskrypcja). Jednocześnie powinny być prowadzone działania prowadzące do zwiększenia możliwości korzystania z utworów przez biblioteki, archiwa i szkoły, w granicach przewidzianych przez krajowe i unijne przepisy o dozwolonym użytku.

W sferze kultury zmiany prawne powinny zmierzać do redukowania barier i służyć przede wszystkim większej dostępności zasobów stanowiących część dziedzictwa kulturowego lub zbiorów należących do publicznych instytucji kultury i archiwów. Dotyczy to m.in. możliwości zgodnego z prawem udostępniania tzw. utworów osieroconych.

Efektem gromadzenia informacji w formie cyfrowej, powstania możliwości ich swobodnego przekształcania i cyfryzacji przekazu są nowe formy korzystania z utworów chronionych przez prawo. W tym obszarze strategii priorytetowymi są prace dotyczące przeciwdziałania piractwu. Zakłada się, że duży nacisk powinien być położony na promowanie legalnych form udostępniania utworów w środowisku cyfrowym. Analiza przyczyn współczesnego piractwa prowadzi do wniosku, że eksploatacja utworów w sieci wymaga wypracowania odpowiedniego systemu licencjonowania, wykraczającego poza granice państw, oraz skutecznego, przejrzystego i sprawiedliwego działania organizacji zbiorowego zarządzania, udzielających takich licencji. Należy przy tym mieć na uwadze monopol dużych organizacji i marginalizację mniejszych, reprezentujących mniej popularnych w skali europejskiej twórców. Jednocześnie zakłada się prowadzenie analiz dotyczących wprowadzenia elektronicznych form zarządzania prawami autorskimi prowadzących do większej kontroli ściągalności należnych wynagrodzeń za eksploatację utworów w środowisku cyfrowym.

Zmiany technologiczne, które obejmują branżę muzyczną, audiowizualną, wydawniczą, informatyczną, nakładają na państwo konieczność upowszechniania wiedzy dotyczącej prawa autorskiego. Wymagają one wprowadzenia, w znacznie szerszym niż dotąd zakresie, elementów praw autorskich na wszystkich szczeblach nauczania. Upowszechnienie umiejętności zarządzania własnymi prawami i poszanowania cudzych praw stanowi ważny element budowy społeczeństwa opartego na wiedzy.

W tym obszarze strategii działania powinny prowadzić do upowszechniania świadomości korzystających z utworów o przesłankach naruszeń prawa autorskiego w tym przede wszystkim działań uznawanych za piractwo, upowszechniania wiedzy o środkach prawnych służących do egzekucji praw własności intelektualnej, a także upowszechniania wiedzy o zakresie bezpłatnego dozwolonego użytku utworów, a więc przepisów upoważniających do nieodpłatnego korzystania z chronionego utworu bez zgody uprawnionego.

 

Najważniejsze akty prawne związane z przedmiotem planowanych działań:

  • ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 roku nr 90, poz. 631 z późn. zm.).

 

3.1.3. Wspieranie mechanizmów samoregulacji i współregulacji w komunikacji społecznej

Główne planowane działania:

  • wprowadzanie i promowanie rozwiązań prawnych wzmacniających mechanizmy współregulacji i samoregulacji w dziedzinie mediów, Internetu i reklamy (wprowadzenie odpowiednich zapisów do ustawy o rtv, prawa prasowego i innych ustaw);
  • promowanie stosowania kodeksów dobrych praktyk i kodeksów etycznych.

 

Opis planowanych działań:

Komisja Europejska postrzega samoregulację i współregulację jako sposób na poprawę jakości przepisów prawnych. Samoregulacja, w ramach której sektor sam reguluje swoje działania, oraz współregulacja, czyli połączenie uregulowań państwowych i niepaństwowych, które pozwolą ograniczyć wzrastające ryzyko niewydolności tradycyjnych rozwiązań, przekazując odpowiedzialność w ręce społeczeństwa i zainteresowanych stron w sytuacjach, w których jest to wskazane. Samoregulacja stanowi rodzaj dobrowolnej inicjatywy pozwalającej podmiotom gospodarczym, partnerom społecznym, organizacjom pozarządowym i stowarzyszeniom przyjmować wspólne wytyczne, które będą ich wszystkich obowiązywać. Zwłaszcza w dziedzinie mediów i Internetu, czyli w gospodarce cyfrowej, napędzanej szybkimi zmianami technologicznymi i wzmożoną kontrolą ze strony użytkowników, tradycyjne regulacje z trudem nadążają za zmianami technologicznymi, gospodarczymi i społecznymi oraz decentralizacją informacji. Specyfiką nowego sektora audiowizualnych usług medialnych jest to, że środki mające służyć osiągnięciu celów związanych z interesem publicznym, są skuteczniejsze, jeżeli podejmowane są przy czynnym poparciu samych usługodawców. Zdaniem Komisji Europejskiej obecność państwowego organu regulacyjnego często skłania organa samoregulacyjne do podejmowania bardziej skutecznych działań. Ponadto, dla funkcjonowania systemu współregulacji konieczne wydają się właściwe środki egzekwowania prawa, takie jak odpowiednie i proporcjonalne sankcje.

Jednocześnie należy wprowadzać (podobnie jak to przyjęto w ustawie z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym) odpowiedzialność za nieprzestrzeganie kodeksu dobrych praktyk, do którego przedsiębiorca dobrowolnie przystąpił. Sankcję ustawową powinny – po przeprowadzeniu szerokich konsultacji społecznych – szczególnie uzyskać kodeksy etyczne i kodeksy dobrych praktyk w zakresie ochrony nieletnich, reklamy, w tym reklamy adresowanej do dzieci i reklamy żywności, a także transparentności własności mediów. Istniejące w Polsce systemy samoregulacji (takie jak Rada Etyki Mediów, Porozumienie Nadawców Przyjazne Media, Komisja Etyki Reklamy, Kodeks Dobrych Praktyk Wydawców Prasy i in.) pozwoliły już na zgromadzenie wielu różnorodnych doświadczeń.

Najważniejsze akty prawne związane z przedmiotem planowanych działań:

  • ustawa z dnia 24 stycznia 1984 roku. Prawo prasowe (Dz.U. z 1984 roku nr 85, poz. 24 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 29 grudnia 1992 roku o radiofonii i telewizji (Dz.U. z 2004 roku nr 253, poz. 2531 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 18 lipca 2002 roku o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U. z 2002 roku nr 144, poz. 1204 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 16 lipca 2004 roku. Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. nr 171, poz. 1800 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. z 2007 roku nr 171, poz. 1206).

 

Priorytet strategii 3.2. Wspieranie mediów w kształtowaniu więzi społecznych i demokracji

Priorytet obejmuje działania uwzględniające szczególną rolę mediów w komunikacji społecznej. Prasa, radio i telewizja, a obecnie w coraz większym stopniu Internet, kształtują wzory zachowań, interpretują wydarzenia, wywierają istotny wpływ na budowanie tożsamości kulturowej, umożliwiając zarówno przekaz adresowany do wielu odbiorców, jak i przekaz zindywidualizowany. Pozwalają też na aktywność użytkowników. Polityka publiczna winna, szanując niezależność mediów, wspierać te formy ich działania, które sprzyjają budowie więzi społecznych i rozwojowi demokracji.

Priorytet obejmuje następujące kierunki działań:

3.2.1. Wyznaczanie wysokich standardów jakości treści mediów publicznych;

3.2.2. Wspieranie społecznej partycypacji w tworzeniu i upowszechnianiu polskich treści w mediach społecznych i komercyjnych oraz w Internecie;

3.2.3. Wzmacnianie niezależności i pluralizmu mediów oraz wspieranie mediów lokalnych regionalnych;

3.2.4. Zapewnienie powszechnego dostępu do usług medialnych.

 

3.2.1. Wyznaczanie wysokich standardów jakości treści mediów publicznych

Główne planowane działania:

  • określenie zakresu antenowej i internetowej oferty radiofonii i telewizji publicznej (nowa ustawa lub zmiany w ustawie o RiTV);
  • przygotowanie i wprowadzenie do porządku prawnego nowego systemu finansowania mediów publicznych umożliwiającego realizację misji publicznej (zmiana ustawy o abonamencie, nowa ustawa lub zmiany ustawy o RiTV);
  • opracowanie i wdrożenie systemu okresowo aktualizowanych „licencji programowych” dla mediów publicznych, szczegółowo definiujących zakres obowiązków służących realizacji misji publicznej i gwarantujących finansowe i organizacyjne środki jej realizacji (nowa ustawa lub zmiany ustawy o rtv)
  • przygotowanie i wprowadzenie zmian prawnych ograniczających działalność reklamową radia i telewizji publicznej oraz postępującą komercjalizację na rzecz wzmocnienia kulturotwórczej i edukacyjnej roli tych mediów (nowa ustawa lub zmiany w ustawie o RiTV);
  • przygotowanie i realizacja systemu badań audytorium telewizji i radia służących optymalizacji kryteriów oceny stopnia realizacji misji publicznej

Opis planowanych działań:

Realizację misji publicznej w radiofonii i telewizji, rozumianej w kategoriach unijnych jako usługa w ogólnym interesie gospodarczym, można rozpatrywać w dwóch kategoriach:

  • instytucjonalnych, jako działalność nadawców powołanych do tworzenia i rozpowszechniania programu „misyjnego”;
  • programowych, to jest zaspokajania potrzeb odbiorców przez całość dostępnej oferty programowej – w tym oferty tworzonej przez nadawców społecznych („trzeciego sektora”) i komercyjnych.

Obowiązująca obecnie ustawa o radiofonii i telewizji oraz ustawa o opłatach abonamentowych przewidują realizację misji publicznej wyłącznie w kategoriach instytucjonalnych, przez nadawców publicznych ustanowionych na mocy ustawy. Model całościowej realizacji misji przez instytucje mediów publicznych jest powszechny w krajach Unii Europejskiej (przykładem są m.in. brytyjska BBC, niemieckie ARD i ZDF, France Télévisions we Francji, RAI we Włoszech). W Polsce szczególna rola mediów publicznych powinna być zachowana, ale należy dążyć do budowania mechanizmów realizacji zadań publicznych także przez inne media.

Media publiczne powinny wytwarzać i oferować wysokiej jakości treści. Dotyczy to zarówno pracy dziennikarskiej, jak i innych form twórczości medialnej. Treści te muszą być dostępne do ponownego wykorzystania. Charakter programów w mediach publicznych powinien wyraźnie odróżniać się (m.in. bogactwem gatunków programów ogólnych, produkowaniem programów niedostępnych u nadawców komercyjnych oraz wysoką jakością treści o charakterze popularnym) od programów nadawców komercyjnych. Przygotowywana antenowa i internetowa oferta radiofonii i telewizji publicznej będzie skierowana do szerokiego audytorium, pełniąc funkcje społeczne, demokratyczne i kulturotwórcze, będzie także stanowić niezależne i pluralistyczne forum przepływu informacji i debaty publicznej podnoszących poziom wiedzy, kultury i sprzyjających budowie więzi społecznych. Ponadto, będzie wpierać aktywne uczestnictwo w kulturze.

Prawidłowa realizacja misji publicznej w mediach szczególnie wymaga stworzenia stabilnego systemu finansowania mediów publicznych. Źródła finansowania mają wpływ na zawartość programu. Udział gatunków, osadzających odbiorcę w rzeczywistości, jest wyraźnie wyższy w telewizjach o dużym udziale finansowania z abonamentu, natomiast gatunków przenoszących go do świata fikcji – w telewizjach o dużym udziale finansowania z reklamy[3].

Dlatego należy doprowadzić do ustawowego określenia zakresu antenowej i internetowej oferty radiofonii i telewizji publicznej, możliwej do sfinansowania w głównej mierze ze środków publicznych i realizującej misję publiczną. Polityka państwa powinna jasno określić cele i ramy działania mediów publicznych oraz stworzyć podstawy ich realizacji. Nie ograniczając ich niezależności, powinna też wypracować mechanizmy korekty ich działalności, jeżeli pojawi się uzasadniona potrzeba.

Przewidywane regulacje, dotyczące działalności radiofonii i telewizji, powinny zapewnić aktywny udział organów państwa w definiowaniu i nadzorowaniu realizacji misji. KRRiT winna tworzyć, we współpracy z zarządami nadawców publicznych oraz ministrem kultury i dziedzictwa narodowego, a także na podstawie badań i konsultacji publicznych, dokumenty szczegółowo definiujące misję publiczną, środki jej realizacji oraz kryteria oceny stopnia jej realizacji. Ponadto, tworzenie umów (porozumień) z poszczególnymi nadawcami publicznymi, konkretyzujących obowiązki ogólnie opisane w ustawie, a będące podstawą do udzielania licencji programowych poszczególnym programom lub formom działalności internetowej nadawców publicznych, należy realizować zgodnie z całościowym podejściem do misji publicznej. Trzeba też dążyć do zapewnienia finansowania publicznego w wysokości pozwalającej realizować licencje. Nakłady ze środków publicznych na realizację misji publicznej w polityce audiowizualnej, zarówno w formule instytucjonalnej (media publiczne), jak i programowej, powinny stopniowo zbliżać się do poziomu średniej UE, tj. do około 1,5 promila PKB. Poza tym zgodnie z wymogami Komisji Europejskiej należy oceniać nowe inicjatywy programowe i formy działalności spółek radiofonii i telewizji publicznej co do ich zgodności z misją (public value test) oraz wpływu na rynek i działalność sektora prywatnego (market impact assessment).

Dla za gwarantowania stabilnego systemu finansowania mediów publicznych niezbędne jest przyjęcie nowych rozwiązań ustawowych. Należy rozważyć wprowadzenie nowej formuły opłaty audiowizualnej wykorzystującej cyfrową rejestrację odbiorników, a tym samym skuteczną identyfikację odbiorcy i kontrolę płatności, co będzie możliwe w wyniku cyfryzacji telewizji naziemnej. Wraz z wprowadzeniem nowego systemu finansowania trzeba znacząco ograniczyć udział reklam w programach publicznej radiofonii i telewizji. Pozwoli to ograniczyć komercjalizację treści programowych, a także wzmocnić ich kulturotwórczą i edukacyjną rolę. Działanie to wyeliminuje niezdrową konkurencję między mediami publicznymi i komercyjnymi na rynku reklam, będzie miało również korzystny wpływ na kształtowanie prawidłowych zasad finansowania mediów komercyjnych.

Najważniejsze akty prawne związane z przedmiotem planowanych działań:

  • ustawa z dnia 29 grudnia 1992 roku o radiofonii i telewizji (Dz.U. z 2004 roku nr 253, poz. 2531 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 roku o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2005 roku nr 85, poz. 728 z późn. zm.).

3.2.2. Wspieranie społecznej partycypacji w tworzeniu i upowszechnianiu polskich treści w mediach społecznych i komercyjnych oraz w Internecie

Główne planowane działania:

  • przygotowanie i wprowadzenie do porządku prawnego nowego mechanizmu finansowego zwiększającego udział polskich treści w mediach społecznych i komercyjnych oraz w Internecie (zmiana ustawy o abonamencie, zmiany ustawy o RiTV);
  • wspieranie ze środków publicznych (m.in. Fundusz Misji Publicznej, Narodowy Instytut Audiowizualny, Polski Instytut Sztuki Filmowej) produkcji i rozpowszechniania treści[4] o wysokich walorach merytorycznych i artystycznych przez telewizyjnych i radiowych nadawców komercyjnych i społecznych, dostawców usług audiowizualnych, producentów, a także wydawców prasy;
  • poprawa mechanizmów prawnych zapewniających udział profesjonalnej produkcji niezależnej w ofercie programowej publicznych i koncesjonowanych nadawców telewizyjnych (zmiany w ustawie o RiTV);
  • wspieranie społecznych inicjatyw generowania i udostępniania w Internecie polskich treści;
  • udostępnianie istniejącego dorobku kultury narodowej przez digitalizację dzieł i tworzenie cyfrowych archiwów treści;
  • wspieranie obywatelskich inicjatyw medialnych, w tym dziennikarstwa obywatelskiego.

 

Opis planowanych działań

Nowe regulacje prawne powinny także uwzględniać wkład niepublicznych (koncesjonowanych) nadawców i dostawców usług medialnych w realizację misji publicznej. Oprócz stworzenia stabilnego systemu mediów publicznych polityka państwa musi tworzyć bodźce dla zaspokajania potrzeb odbiorców na program wypełniający przynajmniej niektóre zadania „misyjne” również przez nadawców niepublicznych, dostawców usług audiowizualnych i producentów. System wspierania publikowanych w mediach treści, służących realizacji zadań związanych w szczególności z kulturą i edukacją, powinien objąć również prasę drukowaną. W tym celu należy stworzyć Fundusz Misji Publicznej, do którego nadawcy komercyjni i społeczni, dostawcy usług audiowizualnych, producenci, a także wydawcy prasy mogliby występować o finansowanie lub dofinansowanie treści programowej o wysokich walorach merytorycznych i artystycznych.

Trzeba wspierać generowanie rodzimej treści, a w szczególności treści wysokiej jakości, wnoszącej wkład w dorobek nauki i kultury, poprzez programy współfinansowania treści linearnych i nielinearnych o charakterze lokalnym i ogólnopolskim. Ponieważ niezależni producenci audiowizualni i inni tworzący w Internecie, to przeważnie podmioty zaliczane do małych i średnich przedsiębiorstw, można wykorzystać mechanizmy gospodarcze służące wsparciu tego sektora gospodarki.

Udostępnianie istniejącego dorobku kultury narodowej poprzez digitalizację dzieł i tworzenie cyfrowych archiwów pozwoli na szerokie rozpowszechnianie zasobów kultury polskiej, zarówno w skali globalnej, jak i lokalnej. Przyspieszenia wymagają prace nad Zintegrowanym Systemem Informacji Archiwalnej (ZoSIA) i portalem szukajwarchiwach.pl, których celem będzie koncentracja informacji o zasobach archiwalnych na terenie kraju, a także prezentacja cyfrowych kopii materiałów archiwalnych w Internecie. Należy także wspierać prace realizowane w ramach projektu CARARE, pozwalające na wzbogacenie zasobów Europeany o multimedialne treści związane z archeologią i architekturą (m.in. modele 3D, wizualizacje), a także działania zmierzające do udostępniania w Internecie zasobów polskich muzeów. Zasoby te będą mogły być wykorzystywane przez indywidualnych użytkowników oraz jako materiał źródłowy dla tworzenia treści dla mediów audiowizualnych i usług świadczonych za pośrednictwem Internetu.

Aby realnie zwiększyć obecność polskich treści w Internecie i mediach audiowizualnych, trzeba skutecznie egzekwować przepisy ustawy o radiofonii i telewizji dotyczące udziału produkcji niezależnej w kwocie produkcji pierwotnie wytworzonej w języku polskim dla publicznych i koncesjonowanych nadawców telewizyjnych, w tym dotyczące określenia gatunków produkcji niezależnej pierwotnie wytworzonej w języku polskim dla nadawcy publicznego.

Technologie cyfrowe pozwolą również na rozbudowę nowych form edukacji nieformalnej i pozaformalnej (nauczanie na odległość, cyfrowe zasoby edukacyjne). Należy dążyć do wdrożenia w nauce i szkolnictwie modeli komunikacji i współpracy z wykorzystaniem technologii cyfrowych (transfer treści generowanych przez ośrodki naukowe).

Najważniejsze akty prawne związane z przedmiotem planowanych działań:

  • ustawa z dnia 14 lipca 1983 roku o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz.U. z 2006 roku nr 97, poz. 673 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 26 października 1991 roku o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz.U. z 2001 roku nr 13, poz. 123 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 29 grudnia 1992 roku o radiofonii i telewizji (Dz.U. z 2004 roku, nr 253, poz. 2531 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 roku nr 90, poz. 631 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 21 listopada 1996 roku o muzeach (Dz.U. z 1997 roku nr 5, poz. 24 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 27 czerwca 1997 roku o bibliotekach (Dz.U. z 1997 roku nr 85, poz. 539 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 19 listopada 1999 roku. Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. z 1999 roku, nr 101, poz. 1178 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 18 lipca 2002 roku o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U. z 2002 roku nr 144, poz. 1204 z późn. zm.).

 

3.2.3. Wzmacnianie niezależności i pluralizmu mediów oraz wspieranie mediów lokalnych i regionalnych

Główne planowane działania:

  • wypracowanie i wprowadzenie ładu regulacyjnego obejmującego: pełną regulację linearnych usług medialnych (tradycyjne programy, niezależnie od platformy rozpowszechniania) oraz ograniczoną regulację zawartości usług nielinearnych (na żądanie) oraz formy współ- i samoregulacji dla zawartości sieci teleinformatycznych;
  • wprowadzenie regulacji prawnych pozwalających na skuteczną kontrolę procesu pionowej i poziomej koncentracji mediów oraz wprowadzenie zakazu nadmiernej koncentracji;
  • wspieranie prasy opiniotwórczej, społecznej i kulturalnej (ogólnopolskiej, regionalnej i lokalnej;
  • stworzenie systemu prawnego pozwalającego na wykorzystywanie zasobów archiwów audiowizualnych i audialnych wytworzonych przez media publiczne na potrzeby programowe wszystkich nadawców (w tym zapisy ustawowe dotyczące tzw. „archiwów Radiokomitetu”)
  • poprawa realizacji polityki koncesyjnej wspierającej media społeczne i koncesjonowane na szczeblu regionalnym i lokalnym;
  • poprawa warunków prawnych i realizacja polityki koncesyjnej umożliwiającej uzyskanie silniejszej pozycji przez media „trzeciego sektora” (media społeczne);
  • zapewnienie warunków prawnych sprzyjających finansowaniu lokalnego radia i prasy na lokalnych rynkach reklamowych;
  • wsparcie działalności o charakterze twórczym realizowanej w Internecie („treści tworzone przez użytkowników”) oraz udostępniania informacji lokalnych z małych ośrodków;

 

Opis planowanych działań

Niezależne media lokalne i regionalne, w tym media „trzeciego sektora” (media społeczne), są obecnie skutecznym narzędziem umacniania różnorodności kulturowej i językowej, integracji społecznej i lokalnej tożsamości. Odgrywają ważną rolę we wspieraniu tolerancji i pluralizmu oraz wnoszą wkład w dialog międzykulturowy. Niejednokrotnie stanowią jedyne źródło lokalnych wiadomości i informacji i są ważnym, a niekiedy jedynym głosem lokalnych społeczności. Tworzą ważną platformę dialogu obywatelskiego i umożliwiają prowadzenie konsultacji społecznych poprzedzających podejmowanie decyzji przez władze samorządowe. Treści publikowane w tych mediach, a także różnego rodzaju akcje medialne, zarówno przygotowywane przez profesjonalnych redaktorów i dziennikarzy, jak i amatorów, mogą być ważnym czynnikiem wzmacniania tożsamości lokalnej i regionalnej. Ponieważ niezależne media lokalne są narażone na silną konkurencję ze strony mediów ogólnokrajowych i mediów lokalnych finansowanych przez władze publiczne, należy dążyć do wprowadzenia rozwiązań prawnych ułatwiających im zdobywanie środków na lokalnych rynkach reklamy i sponsoringu. Można to osiągnąć m.in. przez wprowadzenie zakazu rozłączania bloków reklamowych na pasma lokalne oraz emisji reklamy lokalnej przez nadawców ogólnokrajowych, a także ustawowe ograniczenie możliwości finansowania prasy lokalnej przez jednostki samorządu terytorialnego.

Budowie demokracji i organizowaniu się społeczeństwa dla realizacji wspólnych celów służą także serwisy internetowe, które zaczynają pełnić rolę mediów lokalnych. Dają one też szansę aktywnego udziału w kulturze i debacie publicznej, która nie jest możliwa w przypadku mediów masowych. Działania te oparte są na „architekturze współuczestnictwa”. Równie ważne jest stworzenie sieci i pól wymiany treści między uczestnikami.

Treści powstałe w ramach autoekspresji osób posługujących się nowymi technologiami znane są jako „treści tworzone przez użytkowników” (user-generated content – UGC, lub user-created content UCC). Swobodna działalność o charakterze twórczym wymaga upowszechniania wiedzy o prawie autorskim, zwłaszcza informacji o naruszeniach prawa autorskiego uznawanych za piractwo, o środkach prawnych służących do egzekucji praw własności intelektualnej, o zakresie bezpłatnego dozwolonego użytku utworów oraz o możliwości wykorzystania na gruncie polskiego prawa licencji Creative Commons, zgodnie z przepisami polskiej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Wiedza na ten temat powinna stać się przedmiotem edukacji szkolnej na wszystkich szczeblach, a także edukacji nieformalnej i pozaformalnej.

Kwestie, związane z inicjowaniem i promowaniem mediów lokalnych oraz pełniących podobną rolę serwisów społecznościowych, portali internetowych itp., należą do zadań instytucji kultury, w szczególności bibliotek (np. w ramach programów Biblioteka+).

Warunkiem rozwoju systemu medialnego jest stworzenie rozwiązań prawnych, pozwalających na wyraźne oddzielenie działalności medialnej od pozamedialnych form komunikowania. W odniesieniu do mediów audiowizualnych i – w szerszym rozumieniu – medialnych usług audiowizualnych, wdrożony będzie neutralny technologicznie model regulacji, potrzebny na obecnym etapie rozwoju mediów elektronicznych, który obejmuje stopniowalną regulację zawartości tych mediów. Oznacza to stworzenie ładu regulacyjnego obejmującego: 1. pełną regulację linearnych usług medialnych (tradycyjne programy, niezależnie od platformy rozpowszechniania); 2. ograniczoną regulację zawartości usług nielinearnych (na żądanie) oraz 3. formy współ- i samoregulacji dla zawartości sieci teleinformatycznych.

Uwzględniając obserwowane w wielu krajach negatywne konsekwencje monopolizacji lub nadmiernej koncentracji własności na rynku mediów, nowa ustawa o radiofonii i telewizji powinna również – po konsultacjach społecznych – wprowadzić regulacje pozwalające na skuteczną kontrolę procesu pionowej i poziomej koncentracji mediów i wprowadzenie zakazu nadmiernej koncentracji.

Dla zwiększenia obecności polskich treści w mediach audiowizualnych i w Internecie konieczne są ustawowe rozstrzygnięcia dotyczące statusu zasobów archiwalnych, wytworzonych przez Telewizję Polską i Polskie Radio ze środków publicznych w ramach Komitetu ds. Radia i Telewizji przed 1992 r, w taki sposób, by zagwarantować możliwość ich wykorzystywania przez wszystkich nadawców i dostawców usług medialnych.

Niski poziom czytelnictwa prasy i pogłębiający się kryzys wielu gazet i czasopism stwarzają groźbę ograniczenia efektywności działania, a nawet zaniku jednego z ważnych kanałów komunikacji. Zjawisku temu towarzyszy postępująca tabloidyzacja powodująca eliminowanie z prasy treści informacyjnych, edukacyjnych i kulturowych na rzecz rozrywki. Proces ten wymaga interwencji ze strony państwa, w tym wsparcia niezależnych wydawców lokalnych. W celu upowszechnienia dostępu do prasy opiniotwórczej i budowania nawyków korzystania z prasy jako źródła informacji, w szczególności w małych miejscowościach, należy w programach zakupów bibliotecznych i wspierania czytelnictwa uwzględnić dotacje na zakup prasy (ogólnopolskiej, regionalnej i lokalnej) dla bibliotek.

 

Najważniejsze akty prawne związane z przedmiotem planowanych działań:

  • ustawa z dnia 24 stycznia 1984 roku. Prawo prasowe (Dz.U. z 1984 roku nr 85, poz. 24 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 roku nr 90, poz. 631 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 29 grudnia 1992 roku o radiofonii i telewizji (Dz.U. z 2004 roku nr 253, poz. 2531 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 26 października 1991 roku o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz.U. z 2001 roku nr 13, poz. 123 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 roku o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. z 1993 roku nr 47, poz. 211 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 27 czerwca 1997 roku o bibliotekach (Dz.U. z 1997 roku nr 85, poz. 539 z późn. zm.).

 

3.2.4. Zapewnienie powszechnego dostępu do usług medialnych

Główne planowane działania:

  • uwzględnianie w procesie cyfryzacji radia i telewizji potrzeb związanych z rozwojem społecznym, kulturalnym, wzmacnianiem więzi społecznych i demokracji;
  • wspieranie rozwiązań pozwalających na osiągnięcie powszechnej dostępności Internetu szerokopasmowego (możliwość uzyskania łącza przez każde gospodarstwo domowe);
  • wykorzystanie możliwości technik cyfrowych do zapewnienia osobom niepełnosprawnym, w szczególności niewidomym i niedowidzącym, dostępu do zasobów edukacyjnych, kulturowych i naukowych.

 

Opis planowanych działań:

Działania służące upowszechnieniu dostępu do usług medialnych, zwłaszcza usług wysokiej jakości służących rozwojowi kultury, wzmacnianiu tożsamości narodowej i budowaniu więzi społecznych, wymagają działań związanych z rozwojem i właściwym wykorzystywaniem infrastruktury, a także rozwojem różnych form usług. Administracja państwowa i organy regulacyjne (UKE, KRRiT) powinny wspierać proces cyfryzacji przestrzeni medialnej w Polsce, w tym konwersji nadawania sygnału telewizyjnego i radiowego z analogowego na cyfrowy. W procesie cyfryzacji naziemnego nadawania telewizyjnego należy przeznaczyć odpowiednią część pojemności multipleksów na potrzeby telewizyjnych nadawców regionalnych, zapewnić w dywidendzie cyfrowej miejsce na telewizję i radio w technologii cyfrowej, a także na nowe multimedialne usługi mobilne. Ponadto, konieczne jest zawarcie międzynarodowego porozumienia ze wschodnimi sąsiadami Polski na temat zwolnienia częstotliwości w paśmie 800 MHz (790–862 MHz). Ważnym działaniem dla procesu cyfryzacji będzie także zwolnienie częstotliwości wykorzystywanych przez Służby Zbrojne RP w paśmie 800 MHz.

W celu zwiększenia dostępności i zmniejszenia kosztów dostępu do cyfrowego radia i telewizji oraz Internetu należy wprowadzić rozwiązania legislacyjne (np. nałożenie odpowiedniego obowiązku na operatorów telekomunikacyjnych) i ogólnopolskie programy inwestycyjne (w rejonach o niskiej opłacalności komercyjnej – dotacje dla operatorów lub budowa sieci publicznych) umożliwiające powszechny dostęp do szerokopasmowego Internetu (możliwość uzyskania łącza przez każde gospodarstwo domowe). Celowe jest również wspieranie inwestycji w rozwój infrastruktury prowadzonych w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego.

Rozwój mediów elektronicznych, jako rosnącego sektora gospodarki i fundamentu gospodarki opartej na wiedzy i współpracy, wymaga przygotowania programu poprawy klimatu inwestycyjnego dla podmiotów tworzących usługi i treści cyfrowe o zasięgu globalnym i lokalnym. Program ten powinien uwzględniać promocję sprawdzonych wzorców technicznych i prawno-finansowych wykorzystania narzędzi biznesu elektronicznego do oferowania treści elektronicznych, dostępnych mechanizmów finansowania i ich łączenia, sposobów wspierania współpracy kooperacyjnej i wymiany wiedzy, a także wspierać rozwój wysokiej jakości usług doradczych z zakresu usług elektronicznych, wykorzystując do tego celu, poprzez mechanizmy niskokosztowej certyfikacji, instytucje otoczenia biznesu i punkty kontaktowe. Należy także uwzględnić organizacje konsumenckie działające w sferze treści elektronicznych, które kształtują świadomych odbiorców.

Aby ogół obywateli miał dostęp do usług medialnych, należy uwzględnić szczególne potrzeby osób niepełnosprawnych. W celu zapewnienia tym osobom, w szczególności niewidomym i niedowidzącym, dostępu do zasobów dziedzictwa kulturowego należy wspierać produkcję dźwiękowych wersji utworów literackich (tzw. audiobooki), utworów audiowizualnych, w tym w ramach programów digitalizacji, uwzględniających tzw. audiodeskrypcję (dodanie dodatkowych opisów werbalnych w przerwach między dialogami). Instytucje kultury powinny też wprowadzać system audiodeskrypcji na swoich stronach internetowych.

Najważniejsze akty prawne związane z przedmiotem planowanych działań:

  • ustawa z dnia 26 października 1991 roku o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz.U. z 2001 roku nr 13, poz. 123 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 29 grudnia 1992 roku o radiofonii i telewizji (Dz.U. z 2004 roku nr 253, poz. 2531 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 roku nr 90, poz. 631 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 19 listopada 1999 roku. Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. z 1999 roku nr 101, poz. 1178 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 18 lipca 2002 roku o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U. z 2002 roku nr 144, poz. 1204 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 16 lipca 2004 roku. Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. nr 171, poz. 1800 z późn. zm.).

Syntetyczne ujęcie działań dla celu 3 Usprawnienie procesów komunikacji społecznej oraz wymiany wiedzy przedstawia tabela nr 3 w załączniku nr 2 Instrumenty wdrożeniowe i ich zastosowanie w SRKS.



[1] Pojęcie „środki społecznego przekazu” stosuje Konstytucja RP w art. 14.

[2] Definicja treści audiowizualnych i audialnych.

[3]„Yearbook 2008”, European Audiovisual Observatory.

[4] Przez treści rozumiemy: audycje radiowe i telewizyjne, filmy, przekazy rozpowszechniane w Internecie, artykuły prasowe itp.



Komentarze

Osoby głuchonieme i niedowidzące a chcące czytać - dot. 3.2.4. Zapewnienie powszechnego dostępu do usług medialnychFundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego 30-05-2011
Na koniec akapitu kończącego się zdaniem: " Instytucje kultury powinny też wprowadzać system audiodeskrypcji na swoich stronach internetowych”
proponujemy dodanie: "Należy także stworzyć możliwość wyposażenia bibliotek publicznych w oprogramowanie i sprzęt umożliwiający czytanie osobom niedowidzącym (lupy cyfrowe, powiększalniki tekstu)."

Uzasadnienie: Wyposażenie bibliotek publicznych w oprogramowanie i sprzęt umożliwiający czytanie osobom niedowidzącym umożliwi dostęp do zasobów kulturowych także osobom głuchoniemym, czego nie zapewniają audiobooki. Dodatkowo, zwiększy to także komfort życia osób tracących wzrok a przyzwyczajonych do kontaktu ze słowem pisanym (lektura prasy, książek, zapoznawanie się z ulotkami dot. stosowania leków, itp.)
Usprawnienie procesów komunikacji społecznej oraz wymiany wiedzyNarodowy Instytut Dziedzictwa 31-05-2011
Realizacja 3. celu operacyjnego może być wspierana na gruncie dziedzictwa kulturowego. Umożliwienie dostępu do archiwów i magazynów muzealnych szerszej grupie odbiorców, przy jednoczesnym wypracowaniu mechanizmów zabezpieczających zbiory przed zniszczeniem, może w wydatny sposób przyczynić się do usprawnienia procesu wymiany wiedzy. Podobny, pozytywny skutek będzie miało usprawnienie procesu zarządzania i udostępniania danych pozyskiwanych w toku prac badawczych, zwiększenie liczby publikowanych prac naukowych oraz udostępnianie archiwów naukowych i wyników badań szerszemu gronu odbiorców w czytelnej i łatwej do zrozumienia formie.
Kierunek działań 3.2.1. Wyznaczanie wysokich standardów jakości treści mediów publicznych Narodowy Instytut Dziedzictwa 31-05-2011
Przygotowanie i wprowadzenie zmian prawnych ograniczających działalność reklamową publicznego radia i TV na rzecz wzmocnienia kulturotwórczej i edukacyjnej roli tych mediów może służyć także budowaniu świadomości społecznej w zakresie ochrony i opieki nad zabytkami oraz, szerzej, roli dziedzictwa i korzyści wynikających z partycypacji w nim. Popularyzowanie treści związanych z dziedzictwem poprzez prace edukacyjne typu outreach, prowadzone przez instytucje związane z ochroną i opieką nad zabytkami oraz instytucje edukacyjne, a także poprzez popularnonaukowe programy w mediach, które będą miały za zadanie podnoszenie w lokalnych społecznościach wiedzy na temat problematyki zarządzania dziedzictwem, konsekwentnie zwiększy zainteresowanie ochroną dziedzictwa, a tym samym zminimalizuje ryzyko niszczenia zabytków, wandalizmu czy nielegalnego handlu zabytkami.
Kierunek działań 3.2.2. Wspieranie społecznej partycypacji w tworzeniu i upowszechnianiu polskich treści w mediach społecznych i komercyjnych oraz w InternecieNarodowy Instytut Dziedzictwa 31-05-2011
W tworzonych i upowszechnianych polskich treściach nie może zabraknąć informacji dotyczących dziedzictwa kulturowego. Szczególnie cenne będą dwa profile stron internetowych:
• portale internetowe poświęcone polskiemu dziedzictwu, zrzeszające instytucje, które wykorzystują i opracowują innowacyjne metody z zakresu Digital Learning,
• strony internetowe o charakterze edukacyjnym, zaprojektowane dla potrzeb szkół, udostępniające materiały szkoleniowe i edukacyjne dla nauczycieli i pedagogów, które pozwoliłyby bardziej efektywnie włączyć do programu nauczania kwestie związane z dziedzictwem i ochroną zabytków.
priorytet 3.1. - rekomendacja dot. priorytetyzacji kierunków działańFundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego 31-05-2011
Zaproponowana hierarchia kierunków działań w ramach priorytetu 3.1. jest logiczna, dobrze też odzwierciedla toczącą się debatę publiczną dot. przyszłości praw autorskich, które dziś nie dotyczą tylko wąskiej grupy twórców oraz ich wydawców, lecz też każdego twórcy amatorskiego. W prowadzonym przez FRSI projekcie „Scenariusze przyszłości bibliotek”, grupa ekspertów koordynowana przez dr Alka Tarkowskiego i Edwina Bendykta właśnie przyszłość systemu praw autorskich (otwarcie lub zamknięcie systemu) określiła głównym czynnikiem niepewności określającym funkcjonowanie bibliotek gminnych za 20 lat.
priorytet 3.2. - rekomendacja dot. priorytetyzacji kierunków działańFundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego 31-05-2011
Rekomendujemy zwiększenie ważności kierunku 3.2.4 (przesunięcie ponad trzy pozostałe kierunki).

Uzasadnienie: Możliwość korzystania z nowoczesnych technologii coraz częściej obecnie stanowi o skuteczności działania w różnych sferach życia. Co więcej, coraz więcej informacji zaczyna być dostępnych wyłącznie w Internecie i ich papierowe nośniki zaczynają zanikać (np. ogłoszenia drobne). Tymczasem korzystanie z nowych technologii nie jest powszechne – zarówno w wymiarze geograficznym („białe plamy”) jak i społecznym (grupy zagrożone wykluczeniem cyfrowym, np. seniorzy i niepełnosprawni, zwłaszcza niewidzący i niedowidzący).
Konieczność uwolnienia www spod ustawy Prawo PrasowePolskie Towarzystwo Genealogiczne 31-05-2011
Zadaniem polityki publicznej jest umożliwianie i wspieranie rozwoju mediów lokalnych i społecznych (s. 26). Należałoby w strategii zaznaczyć potrzebę uwolnienia stron www spod ustawy Prawo Prasowe. Odejście od tak restrykcyjnego prawa powinno pozytywnie wpłynąć na komunikację społeczną i wymianę wiedzy, natomiast zachowanie tej regulacji delegalizuje większość małych stron internetowych i umożliwia represjonowanie ich założycieli, co nie przyczynia się do rozwoju KS.